022013-Interviews

**Go home! **

**Terug naar de verkenningspagina! **

Hieronder kan je twee uitgewerkte interviews vinden van leerkrachten, betrokken bij de beginsituatie.

__** Interview 1 **__


 * Het begin. **

De problemen begonnen van vorig jaar. De concrete aanleiding was het overlijden van de vadervan één van de leerlingen. De leerlinge kreeg op basis van die gebeurtenis een vrijstelling voor enkele examens. Meerdere andere leerlingen in die klas voelden zich hierdoor benadeeld, want er zijn daar verschillende leerlingen die het zwaar te verduren hebben (gehad). Er zitten veel leerlingen in de klas wiens vader ziek, terminaal of overleden was, of wiens beide ouders waren overleden. Dus ook andere leerlingen binnen die klas hadden het moeilijk en moesten omgaan niet gekregen.met emotioneel zware problemen, maar zij hadden die tegemoetkoming (= vrijstelling),

Dit uitte zich in het gedrag en de attitudes van de leerlingen. Er ontstond een onaangename sfeer en met onderlinge (verbale) aanvallen. Ondertussen is dit alles al danig geëscaleerd en zijn de aanvallen niet enkel meer tegen die ene specifieke leerlinge gericht. De situatie kwam tot een explosie waarbij verschillende leerlingen zich tegen elkaar keerden. Er is een attitude in de klas ontstaan waarbij men zich steeds benadeeld voelt ten opzichte van de rest en leeft met het idee dat anderen worden voorgetrokken. Er is ondertussen dus veel meer aan de hand dan die ene enkele gebeurtenis van de vrijstelling, dit specifiek geval is nu zelfs niet meer aan de orde.

Het is wel zo dat de klas altijd tamelijk rumoerig is geweest, maar de laatste tijd is het zo dat, wanneer één leerling iets zegt wat een ander om één of andere reden misvalt, hij/zij daar direct op wordt aangesproken. Als iemand iets zegt, wordt daar door de anderen zeer venijnig op gereageerd. De leerlingen vertonen verder ook weinig empathie en ze kunnen zich zeer slecht verplaatsen in een ander zijn standpunt. De kleinste vonk kan heel de situatie doen escaleren. Dit zou te maken kunnen hebben dat de leerlingen de laatste tijd met veel werk worden geconfronteerd en er veel van hen wordt gevraagd. Sommige leerlingen zitten niet ook echt op hun plaats in de richting, het niveau ligt voor enkelen te hoog,… Al deze zaken zouden ertoe kunnen bijdragen dat ze op de toppen van hun tenen lopen en niet veel meer kunnen <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">verdragen (van anderen). De klas in zijn geheel functioneert dus niet zoals het zou moeten <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">en is moeilijk te hanteren.
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif;"> Mogelijke drijfveren. **

<span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Naar de leerkracht toe is het gedrag van de leerlingen vaak opstandig, ze vertonen weerstand <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">en externaliserende gedragsproblemen. Stel dat de leerlingen een slechte toets heeft gemaakt, <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">dan zullen ze niet over zichzelf gaan nadenken om de oorzaak te zoeken, maar ligt het volgens <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">hen aan de leerkracht die het slecht heeft uitgelegd. Zonder naar zichzelf te kijken is de andere <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">altijd de schuldige. Ander voorbeeld is wanneer er leerlingen aan het babbelen zijn, en de <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">leerkracht wijst hen hierop, dan volgt automatisch de reactie dat de anderen ook aan het <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">praten zijn. Er zijn voor de leerlingen wel concrete richtlijnen opgesteld. Voorbeeld is dat de <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">leerlingen op tijd in de klas aanwezig moeten zijn en hun boeken moeten bijhebben, <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">of er volgt een sanctie. Wat moet gebeuren staat wel vast, maar de sancties kwamen niet. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">De leerlingen in de klas zelf zijn verdeeld over het vinden van een oplossing. Het gaat immers <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">om een 6e jaar. Veel van de leerlingen vinden het voor die paar maand dat het nog maar is <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">vooraleer ze zijn afgestudeerd dan ook de moeite niet meer er nog iets aan te veranderen. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Aan de andere kant zijn er wel nog leerlingen die het echt nodig vinden de laatste maanden <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">van hun humaniora toffer te maken. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Wat er door de leerkracht zelf reeds is ondernomen is de leerlingen na de les tot bij zich roepen <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">en vragen wat er hen stoort en of eraan kan worden gewerkt. Dit uitte zich in een hele discussie, <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">maar de leerlingen hadden toch even hun hart kunnen luchten en nadien zag je toch een beetje <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">verbetering.
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif;"> De leerkrachten. **

<span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">De school op aandrang van de leerlingenbegeleidster “On a break” (time-outproject die zich <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">bezig houdt met klassen met dergelijke problemen en hieraan probeert te werken. ) bij <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">gecontacteerd in de hoop de problemen op te lossen. Verder werden ook leerlingen en <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">leerkrachten geïnterviewd en hun visies werden gebundeld. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Deze vertoonden veel gelijkenissen: de leerlingen vinden het niet leuk om in die klas te zitten <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">omwille van de sfeer en ze voelen zich ook niet gesteund. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Op 1 maart was er een klasdag. Met de hele klas gingen ze naar Moerkensheide in De Pinte <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">om er aan teambuilding te doen. In de voormiddag kwamen de klassieke spelletje aan bod <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">(vb: op stoelen gaan staan en zonder de grond te raken op alfabet gaan staan,…). In de namiddag was er een klassengesprek voorzien, waar de leerlingen het meest naar uitkeken. Maar uiteindelijk kwam het zover niet. Het gesprek gebeurde in kleine groepjes, <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">en de kern van de problemen kwam niet aan bod. De leerlingen vonden het wel leuk, <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">maar niet zinvol en bleven dus op hun honger zitten. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Doordat het klassengesprek er niet kwam, werd de kern van de problemen ook niet geraakt. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">In de loop van de rest van het schooljaar zijn er nog enkele sessies voorzien. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Voorlopig is er in de praktijk jammer genoeg nog niet veel beterschap merkbaar. Naar de toekomst <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">toe zijn er nog enkele klasdagen voorzien voor die klas specifiek.
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif;"> Reeds ondernomen stappen. **

<span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">De school doet zeker zijn best om de problemen op te lossen, en zoekt naar allerlei initiatieven om <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">dit te doen, met specifieke concentratie op de probleemklas om hier iets te kunnen veranderen. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Er is echter ten eerste geen specifiek plan voor individuele leerlingen die te kampen hebben met emotionele problemen, en ten tweede ook niet voor de hele school leren om te gaan met dergelijke problemen, niet enkel als je zelf het slachtoffer bent, maar als je als klas(school)groep met zulke situaties wordt geconfronteerd. Er is uiteraard wel begeleiding voor de individuele leerlingen die zich met problemen te kampen hebben, maar een overkoepelend programma die ook de andere leerlingen moet leren omgaan <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">met eigen en elkaars problemen is er nog niet uitgewerkt. <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">Er dient gewerkt te worden aan het omgaan met sociaal-emotionele problemen, zowel bij het individu als in groep. Het is in deze klas immers zo dat de leerlingen de ergernissen die er leven wel kennen, maar geen weet hebben van de oorzaken. Er dient aandacht te worden <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16px;">besteed aan het bijdragen van empathie voor de situatie van anderen en niet enkel te denken in termen van eigenbaat.
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: 'Lucida Grande',Arial,Helvetica,sans-serif;"> Hoe moet het nu verder? **

__** Interview 2 **__

De tweede geïnterviewde leerkracht (verder fictief meneer Smith genoemd) ervaart tijdens de eigen lesmomenten (vier uur per week) geen al te grote problemen met de klas. Maar hij is wel op de hoogte van het probleem. Hij nam ook deel aan het ‘on a break’-initiatief en de samenkomsten die de leerkrachten onderling al hadden om het probleem te bespreken.
 * Beginschets **

// “Blijkbaar is er toch wel degelijk een probleem dat gesignaleerd wordt. Vaak staan wij als leerkracht open om een oplossing te zoeken, maar dan zie je vaak dat de leerlingen er op dat moment niet voor open staan. Ze zijn dan bijvoorbeeld aan het sms’en en dan neem je die gsm wel af, maar op het einde van de les moet je die dan toch teruggeven.” Vaak situeren de problemen zich bij de kleinere éénuursvakken. “Dat is niet hun ding. De aandacht is wat minder en het spel zit al wat rapper op de wagen.” Toen dat bij sommige collega’s de spuigaten begon uit te lopen, besliste men in het project ‘on a break’ te stappen. Meneer Smith stapte hierin mee omdat hij dacht dat het over het pestgedrag naar aanleiding van de gebeurtenis (zie eerste interview) rond leerlinge Marjolijn (fictieve naam) ging. “Een leerlinge die gepest wordt, daar moet je tegenop treden. Ik heb ook mijn naam opgegeven als mogelijke contactpersoon voor de leerlingen. Zij hebben ook zelf aangegeven dat ze eventueel naar mij zouden stappen als het nodig zou zijn. Ze kunnen dus naar mij komen als ze dat nodig achten. Maar ik ga er zelf niet actief naar op zoek. Ik geef mijn les, ik doe mijn ding, ik probeer professioneel aanwezig te zijn, ik moet maken dat mijn leerstof gezien is en als er een probleem is dan zal ik zeker de tijd nemen om mee te helpen aan een oplossing. De leerlingen weten dat ik daar voor open sta, maar ik ga er zelf niet in spitten. Ik wil me daar ook niet in opdringen. Ik weet momenteel niet hoe het staat met dat pestgedrag.” //

Het bleek op de bijeenkomst dus meer dan enkel over de gebeurtenis rond Marjolijn te gaan. Leerkrachten signaleerden dat het om een chaotische groep gaat, dat er een probleem rond stiptheid en discipline is, ze komen soms te laat of ze hebben hun materiaal niet bij, een zweem van sabotage eigenlijk…

// "Ja, wij werken met een aantal richtlijnen (zie affiche). De vraag is: hoe treed je consequent op als die zaken overtreden worden? Iedereen moet aan hetzelfde zeel trekken, maar de facto is dat niet zo. Iedereen grijpt een beetje op z’n eigen manier in. De ene geeft ook meer krediet dan de andere. De leerlingen hebben eigenlijk nood aan rechtlijnigheid in de bestraffing. Het zou zo moeten zijn dat ze weten: als ik dit verkeerd doe, dan krijg ik dit als straf en die zal consequent toegepast worden. Zo zou het moeten zijn, maar in de praktijk blijkt het daar wat aan te mangelen. De ene leerkracht komt ook al wat vaker in die klas dan een andere, het zou misschien niet mogen maar dat maakt een verschil + als er geen rechtlijnigheid is dan worden de strengere leerkracht al wat vaker bestempeld als de minder leuke. Mocht er consequentie zijn dan zou dat verschil al wegvallen. Ze mogen bijvoorbeeld niet in de hang rondlummelen, maar dat wordt wel heel vaak gedaan. Er is altijd wel een reden voor. Ik zeg daar dan wel iets op, maar er hangt ook niet altijd iets aan vast. Eigenlijk zou het zo moeten zijn: als A dan volgt B. Hetzelfde met roken. De regels zijn soms onduidelijk. Wat is niet roken in de nabijheid van de school? Hoe ver gaat dat dan? En hoe treden we er tegenop? Het feit dat er geen eenduidigheid is, werkt voor de leerlingen ook verwarrend." //
 * - Zijn er regels rond het overtreden van die zaken? **

// " Ik zelf kan daar eigenlijk weinig over klagen." //
 * - Merkt u dat er iets schort aan de sfeer binnen die groep? **

// "Ja dat is maar één elementje in het verhaal. Het is niet zo slim geweest dat het gebeurd is natuurlijk. Op een gegeven moment komen de andere leerlingen te weten dat er vrijstellingen gegeven zijn en dat is slecht gevallen. De stenen brengen dat soort zaken uit. Je kan dat niet achterhouden." //
 * - Zou er ook een probleem zijn geweest, mocht er niet het geval-Marjolijn zijn geweest? **

// "Neen, ik geloof van niet. Wat opnieuw niet zo consequent is natuurlijk. // // De mentaliteit in de klas is ook wel een beetje: we proberen zo weinig mogelijk te doen en met die minimuminspanning proberen we er door te geraken. Misschien is dat ook wel een beetje typisch voor een zesde jaar. Het einde komt in zicht en ze zijn klaar om die bladzijde om te slaan en een nieuw hoofdstuk aan te vatten." //
 * - Leerlingen die eerder gelijkaardige omstandigheden hadden gekend, hebben die vrijstellingen niet gekregen? **

// "Ja toch wel. Een tweetal weken geleden zijn we met de groep naar De Pinte geweest voor een sessie teambuilding. In de voormiddag waren er een aantal fysieke proeven. Daarna hebben we samen gegeten. Daarna was er een gesprek, maar het werd een beetje een teleurstelling, ook voor mij, in die zin dat we er eigenlijk niet aan toegekomen zijn om tot de kern van de zaak te komen. Waar het eigenlijk moest beginnen, stopte het. Het was natuurlijk hét moment want alle leerlingen waren er en heel wat leerkrachten ook. Vorige week zijn de begeleiders van de teambuilding nog eens teruggekomen om apart met de klas, dus zonder de leerkrachten, nog een gesprek te voeren. Maar in hoeverre dat allemaal helpt, daar heb ik niet zo’n zicht op. Ik geloof nog altijd dat het interpersoonlijke de doorslag geeft. Je moet de groep meehebben. Het komt er op neer dat de leerlingen zeggen: goed voor jou hebben we iets over en we blijven gefocust. En die focus is er vaak niet omdat de randvoorwaarden niet vervuld zijn: boek niet mee of taak niet mee of noem maar op… En als dat niet zo is dan kan er eigenlijk niet ten volle gewerkt. Je kan daar dan natuurlijk straf op zetten, maar in hoeverre helpt dat allemaal? Ik doe het zelf ook niet altijd hoor. Meestal heb ik hier dan nog een boek liggen en zeg ik gewoon: ok, maak dat je de volgende keer je boek mee hebt. Of ik schrijf het wel op, maar al dat straffen daar ben ik toch niet zo’n fan van. De letter doodt, de geest doet leven. Je moet de zaken kunnen aanvoelen." //
 * - Is er in de klas al gewerkt rond empathie of respect voor mekaars situatie? **

// "Volledig mee eens." //
 * - Eén zaak van de oplossing kan volgens ons al liggen in een gelijkaardige strafmaat zodat willekeur vermeden kan worden en er geen gevoel van onrechtvaardigheid kan ontstaan. Dit lijkt ons een vorm van preventief ingrijpen van jongs af aan. **

// "Ik weet niet of je dat kan trainen. Dat zit voor een stuk in je. Kan je iemand een paar graadjes meer empathie bijbrengen? Ik weet dat niet. Je kan ingrijpen bij crisismomenten en dan moet je een gesprek voeren met een individu apart. Niet in de groep. Dat hoeft maar vijf minuutjes te duren en dan kunnen bepaalde zaken uitgeklaard worden. Je moet je kun inleven in een ander, ja, maar kan je dat trainen?" //
 * - En dan is er nog het probleem van de empathie. Ziet u daar mogelijkheden tot oplossingen? **

// "Ja dat kan wel. Een groep bestaat altijd uit followers en leaders, maar als leerkracht ben je hier in de eerste plaats als lesgever. Sommige topics spreken natuurlijk meer aan dan andere, maar de essentie blijft dat je ze zaken bijleert. En als je merkt dat er iets niet gaat dan kan je die persoon apart nemen en er een gesprek mee voeren. De leerlingen verwachten ook niet dat je op hun lip zit. Als ze problemen hebben, zullen ze wel komen. Je hoeft je als leerkracht daar zeker niet in op te dringen. Ik weet dat het niet stopt bij het lesgeven alleen, maar je moet een balans vinden. Een tijdje terug werd er gewerkt rond drempelverlagend werken en twee leerlingen kwamen naar mij om voor te stellen de leerkracht voortaan met de voornaam aan te spreken. Maar dat is een slecht idee. Zij zijn voor een stuk de ontvangers. Jij brengt iets. Ik ga vriendschappelijk om met hen, maar het zijn natuurlijk niet mijn vrienden. Ik wil best eens een pint gaan drinken op café en dat gaat waarschijnlijk ook wel gebeuren op het einde van het jaar, maar vriendschap is dat natuurlijk niet. Waarom zou je mij met de voornaam aanspreken? Als leerkracht sta je daar professioneel en als er problemen zijn, kunnen ze komen, maar er blijft een grens. Het is ook niet mijn persoonlijkheid om zo nieuwsgierig daarin te zitten spitten. Al interesseert het me natuurlijk wel, hun welbevinden en zo. Ze moeten zich goed voelen. Daarom dat ik ook gretig meedoe met projecten als on a break. Maar dat is veel breder dan louter een vriendschappelijke band. Dat heeft tot doel om productief te kunnen samenwerken. Die projecten zullen ook niet van de ene dag op de andere dag tot iets leiden. Wat ik wel al meegemaakt heb, is dat ik voel dat er leerlingen in die klas zitten met lange tenen. Ik heb het al gehad dat ik een opmerking maakte die goed bedoeld was en die slecht opgepakt werd, maar dan excuseer ik mij en is dat van de baan." //
 * - En wat denk je van werken rond groepsdynamiek? Bijvoorbeeld eens een namiddag samen zitten en kijken hoe iemands mening beïnvloed kan worden door andere personen, zogenaamde clans… **

// "Ja maar dat kan dus niet natuurlijk. Ze moeten hun persoonlijke vetes op een ander moment uitpraten. One time, one place, one issue: het leslokaal, het lesuur, het onderwerp van de les. Achteraf kan er dan natuurlijk wel over gepraat worden. Ik wil daar zelfs gerust aan deelnemen, dat mag gerust een uur duren, gelijk wanneer, maar niet tijdens de les. Dan moet er focus zijn. De leerlingen weten dat. I’m available als ze me nodig hebben. Ik wil er wel zijn voor hen. Ik zou bijvoorbeeld wel meer op school online moeten zitten en zo om beter op de hoogte te zijn. Dat is een beetje mijn minpuntje." //
 * - Gebeurt het ook dat leerlingen opmerkingen gaan geven aan mekaar? **

// "Van die klas nog niet echt, neen. Ze hadden wel aan de begeleider van De Pinte gemeld dat ze mogelijk naar mij zouden komen, maar echt veel gebeurt het niet in de praktijk." //
 * - En komen ze ook daadwerkelijk bij jou aankloppen? **

// "Ja, de begeleiders zijn na het gesprek met de leerlingen bij ons gekomen om alles nog eens te overlopen. Het ging dan over zaken als de structuur van de school en zo… Nu goed, waar het volgens mij om draait is het eerste puntje van onze affiche. Respect. Het gaat om respect geven en respect terugkrijgen. Wat je geeft, krijg je volgens mij wel terug. De klas heeft ook wel een beetje een minderwaardigheidscomplex “wij zitten maar in de humane…” Je moet daar mee opletten. Je mag dat onder geen beding ook maar een beetje ondersteunen. Want op den duur wordt dat voor hen ook een uitvlucht om minder te werken. Ik sta voor alle klassen uit de verschillende richtingen op dezelfde manier voor de klas. Bij sommigen gaat dat misschien een beetje trager, maar ik probeer hetzelfde te zien." //
 * - Is er verder nog iets gebeurd met het project ‘on a break’? **

// "Neen, zeker niet. Men is daar zeer correct in. Elk vak is belangrijk en elke richting is belangrijk. Zonder onderscheid." //
 * - Ondersteunt de directie dat minderwaardigheidsgevoel? **

// "Absoluut. Men moet ook leren luisteren naar mekaar. De leerkracht heeft een verantwoordelijkheid om de boel stil te houden. Je moet ze proberen te interesseren, maar daarnaast ben je ook de baas. Jij bent de eindverantwoordelijke. Jij moet er voor zorgen dat het een aangename situatie is. Het is uw schuld als dat mislukt. Dat is mijn mening. It’s a game van give en take." //
 * - Wordt er met handopsteken gewerkt? **

// "In de eerste plaats gaat het op klassenraden natuurlijk over de punten. Daar hebben we onze handen al mee vol. Het kan dan ook wel eens gaan om bepaalde disciplinaire zaken, maar echt er op doorgaan hebben we niet gedaan. Tenzij het een speciaal bijeengeroepen klassenraad is. Dat is ook al gebeurd. Een leerkracht die een probleem heeft met een klas kan dat daar dan op tafel leggen en dan wordt er beslist wat er wordt gedaan. Dat gebeurt, maar goed, het is niet altijd gemakkelijk om met iedereen tot langetermijnoplossingen te komen." //
 * - Zijn er al gesprekken geweest tussen de leerkrachten, bijvoorbeeld op klassenraden? **

// "Neen, nog niet voorgehad." //
 * - U bent ook klassentitularis van een andere groep humane die soms met de bewuste klas samen zit. Komen die leerlingen soms klagen over de andere groep? **