groep062011draaiboek

Het draaiboek is het sleutelelement van het programma "groeien na verlies". Dit draaiboek zorgt er voor of een school klaarstaat wanneer er een overlijden plaatsvindt. Of de reactie van een school op een overlijden adequaat is of niet, hangt af van de concrete invulling van dit draaiboek. Indien het draaiboek wel op school aanwezig is, maar geen concrete invulling heeft gekregen, dan zal de school op een foutieve manier met een overlijden omgaan. Aan het begin van het schooljaar moeten steeds de nodige aanpassingen gebeuren (Zijn er leerkrachten uit de werkgroep rouw gestapt? Zijn er nieuwe leerlingen bijgekomen met een andere culturele achtergrond of godsdienst? ...). Het draaiboek moet kunnen toegepast worden in concrete situaties en steeds voorhanden zijn. Hieronder worden enkele tips aangereikt om het draaiboek te implementeren in de schoolcontext. Bij de implementatie is het belangrijk dat er een schematisch overzicht aanwezig is zodat iedereen weet wat hij/zij moet doen. Er moet dus een concreet **stappenplan** worden uitgewerkt door de werkgroep rouw.

3.3.2 Draaiboek

 * **Theoretisch kader**

Het draaiboek op zich is een zeer goed uitgewerkt instrument dat bij crisissituaties onmiddellijk in gebruik kan genomen worden. Het draaiboek is niet té concreet wat het voordeel biedt dat het steeds kan aangepast worden naargelang de situatie die zich aanbiedt. Op het draaiboek zelf is niet zo veel kritiek te formuleren, maar als suggestie is zeker en vast aan te raden om in een **schematische voorstelling** weer te geven wie welke verantwoordelijkheid draagt wanneer er zich een sterfgeval op of rond de school voordoet. Hier bevinden we ons op het domein van de implementatie van het draaiboek. Het is zeker aan te raden een **crisisteam** samen te stellen zodat iedereen (= leerkrachten, leerlingen, ouders, directie en externe partners) op de hoogte is waar hij/zij terecht kan wanneer men met een overlijden wordt geconfronteerd. Het crisisteam moet steeds paraat staan wanneer iemand met de dood wordt geconfronteerd. Het bestaan van dit crisisteam moet ook duidelijk **gecommuniceerd** worden naar alle partners. In de realiteit ziet men vaak dat dit team pas wordt samengesteld als er zich een concreet sterfgeval voordoet. Het is beter om te **anticiperen** en vooraf gewapend te zijn tegen deze dramatische gebeurtenis. Indien één van de leden van het crisisteam nauw betrokken is bij het overlijden, dient er een **noodscenario** te zijn voorzien. Er moet steeds een goede **taakverdeling** gebeuren zodat iedereen weet wat hij/zij moet doen op het juiste moment. Stel een duidelijke **contactpersoon** aan waarvan leerlingen weten dat ze hier een luisterend oor kunnen vinden. Desnoods kan er ook een **vertrouwenspersoon** worden aangesteld die wisselt naargelang de aard van de situatie. In het draaiboek vindt men steeds de term “de verantwoordelijke” terug maar wie is deze persoon? Het is zeer belangrijk om het draaiboek niet enkel als theoretisch exemplaar in de school te hebben maar het moet wel degelijk de **realiteit** van de **praktijk** kunnen doorstaan. Er is ook vaak sprake van de schoolleiding in het draaiboek. De schoolleiding moet uiteraard nauw betrokken zijn bij dit thema maar vaak bestaat de schoolleiding niet uit de gepaste personen om het thema rouw te behandelen. Sommige leerlingen praten misschien liever met die ene lievelingsleerkracht van wiskunde of misschien wel de leerkracht van godsdienst, …. **Alle** leerkrachten (met klemtoon op de klastitularissen) moeten op de hoogte zijn van het draaiboek en mee betrokken worden in het proces. Het crisisteam doet de eerste opvang en coördineert maar ook alle andere leerkrachten moeten duidelijk weten wat er van hen verwacht wordt. Er moet een zeer duidelijke **communicatie** en **rolverdeling** plaatsvinden **voor** er zich een **sterfgeval** voordoet. Het draaiboek moet ook voortdurend aangepast worden aan de realiteit zodat het **actueel** blijft en toepasbaar in alle situaties, namelijk is het een overlijden van een leerling, gezinslid, familielid en/of leerkracht? Communiceer ook duidelijk waar het draaiboek kan teruggevonden worden! Spreek een vaste plaats af waar iedereen toegang kan verkrijgen tot dit draaiboek. Voorzie ook een aantal exemplaren zodat iedereen over het draaiboek kan beschikken en weet waar hij/zij terecht kan voor contactgegevens en aanwijzingen. Gebruik het draaiboek als een werkinstrument!


 * ===Praktisch kader ===

>>>>>>>>
 * Communicatie
 * De communicatie naar de leerkrachten kan via verschillende kanalen gebeuren
 * ALGEMEEN
 * Online webomgeving van de school (bijvoorbeeld Smartschool)
 * De organisatie van een pedagogische studiedag met als onderdeel 'omgaan met rouw en verlies'
 * Een infobord in de leraarskamer
 * Een korte en duidelijke brochure die beginnende/nieuwe leerkrachten automatisch ter beschikking krijgen
 * Via vergaderingen
 * ...
 * BIJ SPECIFIEK OVERLIJDEN
 * Online webomgeving van de school (bv. Smartschool) met DUIDELIJK stappenplan
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Infobord in de leraarskamer
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Crisisvergadering

>>>>>>>>
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">De communicatie naar de ouders
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">ALGEMEEN
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Versturen van een brief/ brochure/ mailing
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Het houden van een informatieavond waarin de schoolaanpak van een aantal VOET'en uit de doeken wordt gedaan
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">BIJ SPECIFIEK OVERLIJDEN
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Versturen van een brief met daarin alle noodzakelijke informatie (o.a. info over de gebeurtenis, organisatorische (rooster-)aanpassingen, de zorg voor de leerlingen op school, contactpersonen op school, regels over aanwezigheid, rouwbezoek en aanwezigheid bij de uitvaart, eventuele afscheidsdienst op school, nazorg voor de leerlingen, informatie over rouwprocessen bij jongeren en de problemen die zich daarbij kunnen voordoen) -> voorbeeldbrief moet reeds in draaiboek aanwezig zijn!
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Aanstellen van persoon die ouders met vragen/opmerkingen te woord wil staan
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Aanreiken van een telefoonnumer van een lid van het rouwteam waar iedereen terecht kan met vragen

>>>>>>>>
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">De communicatie naar de leerlingen
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">ALGEMEEN
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Bepaalde link naar aanpak VOET'en (waaronder rouw) op online webomgeving
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Het uitdelen van een brochure
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Behandelen van thema 'schoolaanpak bij rouw' binnen leerstof godsdienst 5de jaar
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Organisatie van een themadag rond rouw waarbij ook 'schoolaanpak bij rouw' als workshop wordt aangeboden
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">BIJ SPECIFIEK OVERLIJDEN
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Via persoon (aangewezen door crisisteam) in een rustige omgeving waar leerlingen hun emoties de vrije loop kunnen laten
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">(zie implementatie op klasniveau)

>>>>>>>>
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">De communicatie met externe partners
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">ALGEMEEN
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Plannen van overleg met belangrijke partners bij opstellen draaiboek
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">BIJ SPECIFIEK OVERLIJDEN
 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Onmiddellijk opbellen van contactpersoon van externe organisatie (via checklist)


 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Stappenplan

<span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Bij suggesties en alternatieven wordt een voorbeeld aangereikt hoe de school praktisch kan voorbereid zijn om om te gaan met een concreet overlijden. Deze schematische weergave wordt ook bij de implementatie opgenomen omdat het zeer belangrijk is dat de school een concreet stappenplan heeft uitgewerkt. De werkgroep rouw moet in samenspraak onderstaand schema invullen, naargelang de situatie die zich voordoet, zodat iedere betrokken persoon weet waar hij/zij terecht kan bij een crisismoment. Iedereen weet meteen ook in 1 oogopslag wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit schematisch overzicht is zeer belangrijk, zeker naar de evaluatie van het proces toe.

<span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Overlijden van een leerling <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Overlijden van een gezinslid van een leerling <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;"> Overlijden van een familielid van een leerling
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Situatie:

<span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;"> Overlijden van een leerkracht <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify; text-indent: -18pt;">- … || <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: center;">ROLVERDELING <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: center;">Wie doet wat? || <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: center;">Welke MATERIALEN zijn noodzakelijk? Welke VOORZIENINGEN zijn getroffen? || <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Familieleden <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Klasgenoten <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Leerkrachten <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Aandacht voor een eventuele doorverwijzing naar externe partners: zelfhulpgroepen, huisarts, CLB, psycholoog, … ||  ||   || <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Opvang van gezins- en familieleden <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">De begrafenis en de begroeting <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify; text-indent: -18pt;">Het Verzamelen van rouwkaarten, afscheidsbrieven, tekeningen, ... ||  ||   || <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Administratieve zaken van de overleden leerling in orde brengen + teruggave van eventuele bezittingen aan de ouders van de overleden leerling <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Oog hebben voor het onderhouden van contacten op langere termijn met het gezin en de naaste familieleden van de overledene ||  ||   ||
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Opvang van de persoon die het overlijden meldt ||  ||   ||
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Informatie verzamelen over de overleden persoon en de omstandigheden van het overlijden ||  ||   ||
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Verwittigen van het crisisteam en aanduiden van een contactpersoon/vertrouwenspersoon ||  ||   ||
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Verwittigen van de andere leerlingen, de ouders, de leerkrachten, … ||  ||   ||
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Crisisteam komt samen en beslist welke maatregelen er worden getroffen bij de opvang van:
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Maatregelen die worden getroffen op korte termijn i.v.m.:
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Maatregelen die worden getroffen op lange/langere termijn:
 * <span style="display: block; font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif; line-height: normal; text-align: justify;">Blijvende aandacht voor de verdere verwerking van het verlies bij de klasgenoten en/of leerlingen van de school d.m.v. een herdenking, opvang, gespreksmogelijkheden, een herdenkingsplek op school, … ||  ||   ||

<span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;"> Verder willen wij er ook op wijzen dat het opstellen van een up-to-date lijst van externe partners van cruciaal belang is. De werkgroep rouw dient bij aanvang van het schooljaar een lijst op te stellen/aan te passen met lokale/regionale organisaties die een rol kunnen spelen bij een overlijden. Hierbij is het nemen van persoonlijk contact ook belangrijk! Misschien is het niet slecht om een overleg te organiseren om op die wijze een coherente en snelle doorverwijzing te bekomen (vooral in het kader van nazorg).


 * <span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;"> Evaluatie

<span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">(cf.: 3.5)

<span style="font-family: 'Trebuchet MS',Helvetica,sans-serif;">Terug naar overzicht