1.5.3+Rol+van+de+begeleider

De begeleider van RSV kan zowel een leerkracht zijn als een externe vormingswerker (al dan niet allochtoon). Wanneer de RSV wordt gegeven door een vormingswerker, wordt er voor gepleit dat de leerkracht participeert. Hieronder worden de voor- en nadelen en enkele noodzakelijke vaardigheden van de begeleider besproken. De competentie van de begeleider in is het bijzonder belangrijk wanneer RSV in een multiculturele setting wordt gegeven aangezien de begeleider in deze setting meer te maken krijgt met ideeën die afwijken van de eigen opvattingen.

- De leerkracht kent zijn leerlingen en hun taalgebruik beter dan een externe begeleider - De leerkracht kan beter zorgen voor een goede integratie van de activiteit in een RSV- traject. Hij/zij kan er ook gemakkelijker later op terugkomen als hij/zij het zelf heeft begeleid.
 * Voordelen van een leerkracht:**

- De externe begeleider heeft een onpartijdige rol. Hij/zij moet geen punten geven aan de leerlingen. - Hij/zij is een vreemde. Vaak zijn leerlingen meer open tegen een externe begeleider omdat er geen betrokkenheid is met het sociale milieu van de leerlingen. - Van een externe vormingswerker kunnen we verwachten dat hij/zij meer ervaring en expertise heeft. - De activiteit laten begeleiden door iemand extern heeft het voordeel dat de leerkracht zich niet moet concentreren op het begeleiden en dat hij/zij kan observeren en meedoen met de activiteit.
 * Voordelen van een externe begeleider:**

- De externe begeleider moet op voorhand contact opnemen met de leerkracht. - De externe begeleider moet goed geïnformeerd worden over de klasgroep, de individuele leerlingen en het educatief proces waarin de vorming plaatsvindt.
 * Voorwaarden voor het werken met een externe begeleider:**

- Voordeel: de allochtone begeleider geniet meer vertrouwen bij ouders en verzorgt betere koppeling naar de achtergrond, - Nadeel: de allochtone begeleider kan echter ook belemmerend werken als het gênant is om in een bepaalde cultuur over seksualiteit te spreken.
 * Voordelen en nadelen van een allochtone begeleider:**

Belangrijke vaardigheden voor het begeleiden van een groepsactiviteit

 * A) Algemene houding als begeleider**

Actief luisteren: het is belangrijk om niet enkel te horen wat een persoon zegt, maar ook welke onderliggende gevoelens daarbij een rol spelen. Ook luisteren naar wat niet gezegd wordt is belangrijk.Neutraliteit en focus op ‘gesprek leiden’: tijdens de groepsgesprekken willen we leerlingen stimuleren om kritisch te denken en een eigen mening te vormen. Hiervoor moet je zeker vermijden om als gespreksleider een eigen mening te poneren. Je moet je als gespreksleider focussen op het leiden van het gesprek en dit kan niet als je zelf inhoudelijk deelneemt. Door het geven van een mening kies je namelijk partij wat het gesprek verstoort. Het is je taak om de verschillende meningen uit de groep te laten komen. Als leerlingen visies opbouwen op basis van verkeerd informatie, moet je als gespreksleider natuurlijk wel ingrijpen. Het corrigeren van pure kennisgegevens behoort wel tot je taak.Afstand bewaren: de nodige afstand bewaren in een groep is nodig om als gespreksleider zo goed mogelijk je rol te kunnen opnemen. De positie en de rol geven de leerkracht macht. Bijgevolg moet de hij/zij ervoor zorgen dat hij/zij eerlijk en rechtvaardig blijft t.o.v. zichzelf en de groep. Leerlingen voelen een zeker machtsmisbruik of favoritisme snel aan.Variatie kunnen brengen: het is belangrijk om een andere houding te kunnen aannemen t.o.v. de leerlingen indien nodig. De begeleider moet zowel kunnen motiveren als confronteren, moet kunnen aanmoedigen en bevragen.Contact: als gespreksleider moet je in staat zijn om contact te leggen met elk persoon, zowel als het gaat om het proces en de emoties, als om de taak en de inhoud.Openheid: de bereidheid hebben om naast te luisteren ook ervaringen uit te wisselen en confrontaties aan te gaan, daar waar wenselijk of expliciet gevraagd. Daarmee bedoelen we niet intieme informatie uitwisselen of jouw mening als ‘juiste mening’ naar voren schuiven, maar wel een sfeer scheppen waarbij leerlingen voelen dat ook de leerkracht zich open en kwetsbaar opstelt.


 * B) Het proces in de groep: groepsgerichte interventies**

Oog hebben voor het proces: als begeleider met je kunnen zien, horen en aanvoelen wat er in een groep gebeurt. Wat leeft er in de groep? Hoe reageren mensen? Hoe is de sfeer? Welke reacties worden er gegeven? Schenk hierbij voldoende aandacht aan het ‘pretgehalte’.Iedereen betrekken: als een aantal leerlingen duidelijk niet deelnemen aan het gesprek omdat ze het niet interessant vinden of omdat ze het onderwerp te bedreigend vinden of geen menig willen geven, kan het nuttig zijn om een vraag even heel expliciet te stellen als gespreksleider. Trek een interessante tegenstelling naar voor, formuleer ze expliciet en vraag iedereen een kamp te kiezen. Ga op basis van het resultaat hiervan verder. Dit is ook een goede methode als je voelt dat iedereen zwijgt omdat niemand het sociaal wenselijk antwoord in vraag wil stellen. Als iemand onderduikt in de massa en nooit zijn mening geeft, is het aan de begeleider om deze persoon toch aan te spreken. Vergeet niet dat actief luisteren ook een activiteit is en dat deze mensen ook betrokken zijn.Veiligheid creëren: als iedereen ongenuanceerd op iemand uit de groep springt, is het aan de begeleider om respect te vragen en om duidelijk te maken dat iedereen recht heeft op een eigen mening en er daarna rustig en met onderbouwde argumenten gereageerd mag worden. Ook als iemand zich duidelijk ongemakkelijk voelt bij een bepaald onderwerp is het aan de leerkracht om de aandacht van die persoon af te leiden en die persoon de ruimte te geven om te bekomen.


 * C) De inhoud van het gesprek: taakgerichte interventies**

Zin voor timing: dit veronderstelt niet alleen het kunnen werken met timing, maar ook het gepaste moment kunnen uitkiezen voor een tussenkomst. Nogal wat begeleiders hebben de slechte gewoonte veel tijd voor zichzelf op te eisen: langdurig informatie geven, herhalingen, eigen ervaringen,… Stiltes kunnen soms nodig zijn om iets te verwerken.Klaarheid: het is belangrijk duidelijk te zijn in het geven van een opdracht en het hanteren van conflicten. De begeleider moet in staat zijn om een duidelijke uitleg, boodschap, taak, etc. te geven en duidelijk de juiste vragen te stellen (liever dan zomaar een menig te poneren).Horizon verruimen: als het gesprek blijft verder kabbelen, is het aan de begeleider om een nieuwe invalshoek aan te brengen.Opkomen voor vergeten standpunten: als iemand een interessant punt naar voor brengt en iemand anders gaat daar in zijn reactie gewoon aan voorbij, dan is het aan de begeleider om daar op terug te komen.Opinies duidelijk stellen: als het niet duidelijk is wat de conclusie vaan een discussie is, is het goed om even de verschillende meningen weer te geven.Vragen opentrekken: als het gesprek blijft hangen of reactie ontbreekt op een nochtans interessante opmerking, is het aan de begeleiding om de vraag open te trekken en te vragen ‘Wat denken de anderen daarvan?’.


 * Didactische vaardigheden**

Uitgangssituatie in de klas: RSV verschilt naar gelang de beginsituatie op vlak van kennis, ervaring, groepsgevoel, verhouding jongens/meisjes,...Uitwisseling waarden en normen: geen wij/zij discours benadrukken, gelijkenissen en verschillen tussen en binnen culturen aanhalen.Onderwerpkeuze: link onderwerpen ook aan interesses van de leerlingen.Wel of niet expliciet spreken over seks: ondubbelzinnig praten is het beste. In de Westerse visie moet dit kunnen en werkt dit bevrijdend, in sommige andere culturen is dit eerder beschamend en overdreven. Het is belangrijk om hiermee rekening te houden en vooraf afspraken over te maken.Wel of geen expliciet voorlichtingsmateriaal: In de Westerse visie moet dit kunnen en werkt dit bevrijdend, in sommige andere culturen is dit eerder beschamend en overdreven. Het is belangrijk om hiermee rekening te houden en vooraf afspraken over te maken. Als leerlingen niet meer kijken dan wordt het doel voorbijgestreefd.Werkvormen: klassikale instructie kan handig zijn bij beladen onderwerpen waarbij er niet veel gezegd wordt of juist heel veel gelachen. Groepsgesprekken bieden andere voordelen: meer inbreng van leerlingen, oefenen van communicatieve vaardigheden, mogelijkheid tot interculturele dialoog,...

Klik hier om terug te keren.