groep082011programma5


 * Programma 5**

**1. Wat?**

Een handreiking geschreven in opdracht van de vorige minister van onderwijs, Frank Vandenbroucke. Dit met als doel om **schoolleiding en schoolteams te ondersteunen** bij de uitbouw en de versterking van het **schoolbeleid** met betrekking tot aanpakken en voorkomen van **pesterijen** en andere vormen van geweld.

Dit plan is opgesteld voor leerkrachten, schoolpersoneel, opvoeders en directie van een school. De duur van het programma is niet bepaald. Afhankelijk van de noden en de wensen van de school kunnen ze vrij kiezen hoeveel tijd ze aan bepaalde zaken willen besteden.

**2. Werking**

Het programma richt zich zowel op het werken in de **diepte** (mensen en structuren veranderen, versterken, inhoudelijk ondersteunen) als op het werken in de **breedte** (aandacht voor alle actoren, zoeken naar ondersteuning, participatiekansen en gedeelde verantwoordelijkheid). Dit met als doel om een integrale aanpak, ook wel ‘**whole school approach**’ genoemd, te bekomen aangezien deze de duurzaamheid ten goede komt.

In wat volgt zullen de drie grote delen van het programma kort toegelicht worden.

//__Deel 1: Pesten en geweld op school: hefbomen voor een krachtig schoolbeleid__// Het eerste deel beklemtoont de sleutelrol van een fundamenteel, doeltreffend en samenhangend schoolbeleid. Hanson (1979) reikt drie belangrijke beleidszones aan waarbij de betwiste zone, een zone is waar mogelijks conflict kan ontstaan tussen het directie- en het schoolpersoneelsbeleid.

1. Toetsingsinstrument In het programma wordt een **toetsingsinstrument** voorzien. Dit instrument reikt leerkrachten, directie, ouders, … een hulpmiddel aan om op zoek te gaan naar de kwaliteiten en gebreken van het eigen schoolbeleid. Een nabespreking is van groot belang, op die manier kunnen namelijk bepaalde aspecten blootgelegd worden.

2. Draaiboek Daarnaast is er ook een draaiboek opgenomen in het programma met oog op het optimaliseren van de aanpak omtrent pesten. Door middel van reflectie en dialoog gaan voorstellen verder uitgewerkt worden. In wat volgt zal ik de verschillende fases van het draaiboek kort toelichten.

Een belangrijke eerste stap is dat je er met het volledige schoolteam voor kiest om met het draaiboek aan de slag te gaan. Belangrijk is dat iedereen het nut hiervan inziet en het zodanig gegrond is vanuit intern debat. Dit intern debat kan bewerkstelligd worden door gebruik te maken van de motievenoefening. Hierbij wordt gepolst naar alle motieven om het veranderings- of optimalisatieproces aan te gaan. Op die manier krijgt men zicht op de motivatie m.b.t. het persoonlijk engagement alsook tot andere betrokkenen.
 * Fase 1**: (vooraf): Naar een duidelijke beleidskeuze.

Voorbeeld van de motievenkaart:



**Fase 2**: Stilstaan bij de huidige school- en klaspraktijk Aan de hand van een casusbespreking, de perspectievenoefening en een oefening met betrekking tot de remediërende schoolaanpak, wordt de actuele schoolpraktijk in kaart gebracht.

**Fase 3:** Sterktezwakteanalyse van de huidige schoolaanpak In deze fase wordt gewerkt met een SWOT-analyse, waarbij men op zoek gaat naar de sterktes, de zwaktes, de kansen en de valkuilen van bepaalde initiatieven, organisaties en hun werking. Dit kan gedaan worden door middel van post-its, brainstorm, …

**Fase 4**: Opstellen van een schoolspecifiek werk- of actieplan. Nadat de mogelijkheden, beperkingen, … en dergelijke in kaart zijn gebracht, kan er actie ondernomen worden. De bedoeling is dat er in deze fase een operationeel actieplan wordt uitgewerkt, waarin opgenomen is welke veranderingen er concreet worden nagestreefd, wie het voortouw daarvoor neemt en welke timing wordt vooropgesteld. Essentieel is dat dit plan terug wordt voorgelegd aan de andere personen binnen de school of de scholengemeenschap en dat de operationele doelen nog verder uitgewerkt worden.

**Fase 5**: Toetsing van de randvoorwaarden Vanaf er een aantal concrete actiepunten opgesteld zijn, is het belangrijk om de randvoorwaarden in kaart te brengen aangezien bepaalde plannen op een aantal praktische bezwaren of problemen kunnen stuiten. Deze randvoorwaarden in kaart brengen, zorgt er voor dat de uitvoering vlot zal verlopen. Vaak wordt hiervoor een checklist gebruikt.

Voorbeeld checklist randvoorwaarden: 

**Fase 6:** Voorbereiding van de evaluatie en van de terugkoppeling naar de praktijk Aangezien alle initiatieven om de schoolaanpak te verbeteren vooraf duidelijk in kaart werden gebracht en geconcretiseerd, is het makkelijk om deze in een later stadium te evalueren. De evaluatie gebeurt aan de hand van de product- en procesgerichte evaluatie. Hierbij worden een aantal stappen doorlopen. Elke fase gaat gepaard met een aantal opdrachten die liefst in de opgegeven volgorde doorlopen worden. De opdrachten zelf staan volledig uitgeschreven in het draaiboek. Er wordt zeer veel belang gehecht aan de nabespreking van de oefeningen.

**3. Preventie op school** Preventie is een erg belangrijk aspect m.b.t. pesten en meer bepaald cyberpesten. Het programma geeft verschillende soorten preventiekaders aan. Het bevat tevens een **preventie-instrument** ‘preventie op school’ met de nodige werkbladen en een stappenplan.

· Stap 1: Opstellen inventaris: Wat typeert de huidige schoolaanpak van pesten en geweld op school? (Individueel in te vullen.) · Stap 2: Beoordeling van het huidige preventiebeleid (Individueel in te vullen.) · Stap 3: Adviezen en aanbevelingen (Individueel in te vullen.) · Stap 4: Groepsgesprek: uitwisseling van antwoorden. · Stap 5: Plenummoment: bundelen van alle bevindingen.

**4. Herstelgerichte schoolcultuur** Tot slot wordt in deel 1 ook theoretische informatie omtrent de herstelgerichte schoolcultuur aangereikt. Zo wordt de procedure aangereikt alsook enkele vormen van een herstelgerichte aanpak. Naast de ‘no blame aanpak’ (programma 2) worden ook de peerbemiddeling, vertrouwensleerlingen, herstelgericht groepsoverleg, … uitgelegd. Hieronder wordt kort de procedure overlopen:

• //Er wordt gekozen voor een neutrale tussenpartij die het bemiddelingsgesprek voorbereidt en begeleidt. Essentieel is dat de bemiddelaar het vertrouwen geniet van alle betrokken partijen.// • //De bemiddelaar legt eerst contact met de dader. Hij of zij krijgt uitgelegd wat een herstelbemiddeling inhoudt en informeert of de dader gewonnen is voor een herstelbemiddeling. Is de dader niet gemotiveerd of minimaliseert hij zijn verantwoordelijkheid, dan wordt de bemiddelingspiste verlaten.// • //Na het akkoord van de dader wordt het slachtoffer aangesproken. Ook hij/zij wordt geïnformeerd over het wat, hoe en waarom van een herstelbemiddeling. Zoals de dader verneemt het slachtoffer welke verantwoordelijkheid er door hem/haar genomen kan worden. Ook nu is de gemotiveerde keuze van het slachtoffer van wezenlijk belang.// • //In samenspraak met dader en slachtoffer (elk apart) wordt bekeken welke betekenisvolle derden (ouders, siblings, vrienden, leraar, trainer, grootouder, …) er eventueel nog zullen deelnemenaan het bemiddelingsgesprek. Deze mensen worden betrokken bij de voorbereidende gesprekken.// • //Het bemiddelingsgesprek vindt plaats op ‘neutrale bodem’ en wordt door de bemiddelaar gemodereerd en geleid. Het gesprek volgt een vast stramien. De bemiddelaar leidt het gesprek in en verwijst naar de feiten, de op voorhand geformuleerde verwachtingen en naar de doelstelling: komen tot duidelijke afspraken omtrent het herstel van de materiële en immateriële schade.// • //Het gesprek rond af met de eindconclusies. De verbintenis rond het herstel van de schade wordt op papier gezet en ondertekend door dader en slachtoffer.// • //De samenkomst wordt afgerond met een feestelijk moment (receptie; overhandigen van een kaartje, brief of bloemen).//

Tot slot wordt er in het theoretisch gedeelte ook aandacht geschonken aan de inbedding in de schoolcultuur. Hieronder worden de 4 bouwstenen voor een herstelgerichte schoolcultuur weergegeven.



Zowel bij de procedure als bij de bouwstenen wordt duidelijk dat het belangrijk is dat heel de schoolcultuur hier achter staat. In het programma is een toetsingsinstrument ‘hertelgericht werken op school’ opgenomen. Via dit instrument kan nagegaan worden in hoeverre het tuchtbeleid al herstelgericht is. Hierbij is tevens een stappenplan opgenomen.

**Stap 1:** Selectie van twee of drie incidenten waarbij de school verplicht was om tussenbeide te komen en één of meer disciplinerende maatregel(en) te treffen. De bedoeling is dat de deelnemers in groepjes van 5 de incidenten beschrijven alsook de aanpak van de school.

**Stap 2:** Alle disciplinerende maatregelen moeten geschat worden naar kwaliteit (In hoeverre komt de maatregel tegemoet aan de nood of behoefte van het slachtoffer, de dader en de omgeving?). De globale tevredenheid (laatste kolom) wordt uitgedrukt met behulp van volgende tekens: ++, +, 0, -, --.

**Stap 3**: De disciplinerende maatregelen worden geplaatst per type in een assenstelsel: de bestraffende aanpak (S), de herstelgerichte aanpak(H), de beschermende/betuttelende aanpak (B).

**Stap 4:** De resultaten uit stap 2 en 3 worden nu samen gelegd. In deze laatste stap wordt nagegaan of de straffen, interventies tegemoet komen aan de vooropgestelde doelen en verwachtingen van de school. Enkele vragen die hierbij gesteld kunnen worden: - Komt het huidige disciplineringsbeleid tegemoet aan de visie en de verwachtingen van jullie school? Sluit de huidige aanpak in voldoende mate aan bij het pedagogisch project en het schoolprofiel dat door jullie wordt nagestreefd? - Wordt er voldoende rekening gehouden met de waardigheid, de noden en verwachtingen van degenen die slachtoffer zijn van pestgedrag of andere gewelddadige incidenten

//__Deel 2: Instrumenten bij het uitwerken, versterken en/ of heroriënteren van het schoolbeleid__//

In het programma worden 7 bouwstenen aangereikt om de verbondenheid op school te versterken en te investeren in de kwaliteit van omgaan in de school. Bij elke bouwsteen zijn er praktische opdrachten en instrumenten toegevoegd. **Hieronder worden heel kort de verschillende bouwstenen toegelicht. Bij enkele bouwstenen is er iets langer stilgestaan, aangezien deze met oog op cyberpesten relevant(er) zijn.**

**Bouwsteen 1: Werken aan verbondenheid op klas- en schoolniveau** Verbondenheid is nodig om tot doelgerichte en goed ingebedde initiatieven te komen. Deze bouwsteen bevat opdrachten om de verbondenheid binnen het team te versterken. Een voorbeeld hiervan is de oefening met de belevingsbanden. Elke persoon vult deze eerst individueel in, waarna de resultaten besproken worden. Tot slot wordt er nagegaan wat reeds gedaan wordt en wat nog beter zou kunnen.

Voorbeeld oefening op de belevingsbanden: 

**Bouwsteen 2: Actiecirkel** Indien men wil komen tot verandering, blijkt dit in de praktijk vaak heel moeilijk te zijn. De actiecirkel is uitgewerkt als hulpmiddel om deze praktische implementatie te vergemakkelijken. In het programma zijn er bij elke stap nog een aantal vragen bijgevoegd.

**Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl.** In het programma zijn vijf pedagogische vaardigheden opgenomen die je volgens Patterson als leerkracht zou moeten beheersen:
 * 1) leiding geven en grenzen stellen,
 * 2) monitoring,
 * 3) positieve betrokkenheid,
 * 4) positieve bekrachtiging en
 * 5) problemen leren oplossen.

Indien enkele van deze vaardigheden afwezig blijven, wordt het risico op probleemgedrag groter. Mogelijk is het dan ook interessant om als leerkracht je eigen leerkrachtstijl eens onder de loep te nemen. In het programma zijn een aantal stappen opgenomen die je kan doorlopen. · Stap 1: informeren · Stap 2: zelfobservatie en het inschakelen van een externe observator · Stap 3: reflectiemoment · Stap 4: werkpunt(en) selecteren.

**Bouwsteen 4: Checklist ‘Pesten en geweld op school’** In deze bouwsteen zijn drie vragenlijsten opgenomen. De drie vragenlijsten laten toe om na te gaan in hoeverre leerlingen, leerkrachten en ouders te maken krijgen met de problematiek van pesten en geweld op school. Daarnaast wordt er nog een invulblad aangeboden dat gebruikt kan worden om vrijwilligers te vinden voor een schoolwerkgroep. Na het analyseren van de vragenlijsten worden verschillende resultaten blootgelegd en kunnen op basis hiervan bepaalde initiatieven opgezet worden. Er wordt aangegeven dat, indien men anonomiteit aanbiedt, het zinvol is om enkele contactpersonen aan te geven zodat slachtoffers, daders, … contact kunnen opnemen met iemand.

**Bouwsteen 5: Hergo op school** ‘Hergo’ staat voor ‘herstelgericht groepsoverleg’. Bij deze bouwsteen wordt duidelijk aangegeven dat het belangrijk is om verder te denken dan enkel een straf voor de dader, maar dat er tevens aan het herstel wordt gewerkt. In het programma worden 10 criteria aangegeven voor een geslaagde hergo op school alsook de verschillende fases waaruit een hergo meestal is opgebouwd. Tot slot worden hierbij nog enkele adressen en namen van hergomoderatoren aangereikt indien men vorming of ondersteuning wenst.

**Bouwsteen 6: Peerbemiddeling: leerlingen in de rol van bemiddelaar bij ruzies en conflicten** Hierbij ligt de nadruk tevens niet op bestraffing, maar op bemiddeling tussen de verschillende partijen. Bij peermiddeling krijgen bepaalde leerlingen een grote rol toebedeeld. Heel concreet worden bepaalde leerlingen opgeleid om te kunnen zorgen voor een een veilig en goed opgebouwd bemiddelingsgesprek zorgt zodat de betrokken partijen tot een herstelgerichte oplossing kunnen komen. In het programma zijn de fases van een goed bemiddelingsgesprek terug te vinden alsook enkele instanties die hier nog meer informatie rond kunnen verschaffen.

**Bouwsteen 7: Een rits adviezen en tips** De laatste bouwsteen bevat een aantal adviezen en tips om met crisissituaties om te gaan, zoals ‘zorg voor een crisisplan’, ‘leidraad crisiscommunicatie’, etc. Met oog op crisissituaties zijn deze tips erg leerrijk en relevant.

//__Deel 3: Pesten en geweld op school: een theoretische verkenning.__//

In dit deel van het programma wordt een theoretische achtergrond geboden voor de problematiek van pesten en geweld op school. Hierin wordt tevens meer informatie gegeven cyberpesten. Voor het theoretisch kader verwijs ik u graag door naar de beginsituatie.

**3. Voor- en nadelen**

//A) Voordelen://

· Kan ook gebruikt worden met oog op cyberpesten · Biedt zich aan op groter geheel (beleidsniveau) · Keuze voor een whole school approach, de aanpak gebeurt op verschillende niveaus. · Er wordt zowel aandacht besteed aan het werken in de diepte (mensen en structuren veranderen, versterken, inhoudelijk ondersteunen) als aan het werken in de breedte (aandacht voor alle actoren, zoeken naar ondersteuning, participatiekansen en gedeelde verantwoordelijkheid) · Er is veel kans tot samenwerking en bijsturing. · Er zijn veel nuttige instrumenten voorzien om het beleid extra vorm te geven. · Hoewel er veel instrumenten zijn, kan de school zelf selecteren welke instrumenten als nuttig worden gezien. · Het programma biedt een goede theoretische ondersteuning van bepaalde thema’s (herstelgerichte aanpak, cyberpesten, …)

// B) Nadelen: //

· Als je alle instrumenten wilt doorlopen, is het programma erg tijdsintensief. · Het duurt een hele tijd voor je het programma hebt doorgenomen, het is dan ook nodig dat enkele leerkrachten, directieleden, … hier onder schouders onder plaatsen. · Grote motivatie van alle leerkrachten, schoolpersoneel en directie is vereist.

Terug naar programma's

BEGINPAGINA