groep052012lessuggestievalsspeler

Terug naar anti-pestkoffer op maat Home

** Begeleidingsbrochure voor leerkrachten bij het boek Valsspeler - Koen D'haene **

Samenstelling: Joost Briers, Nele Schoors; begeleiding: Jan Uyttendaele, Lector Nederlands aan de Katholieke Hogeschool Kempen, departement Lerarenopleiding, Hoger Instituut Heilig Graf, Turnhout

1. Auteur 2. Inhoud 3. Bespreking 4. Lessuggesties

**1. Auteur**
(bronnen: []; [])

__**1.1 Biografie**__


Al op jonge leeftijd waagde Koen D'haene zich aan gevaarlijke experimenten met woorden en zinnen. Maar zonder resultaat: geen van zijn pennenvruchten kwam verder dan zijn eigen kleine kamertje. Na zijn studies voor leraar Nederlands-geschiedenis werd hij assistent in de gemeentelijke openbare bibliotheek van Wevelgem, de gemeente waar hij geboren en getogen is. Na zijn werkuren las hij met veel enthousiasme alle kinder- en jeugdboeken die hij in de rekken vond. Zijn zonen Dieuwert en Sjoerd stonden erbij en keken ernaar. Maar het verhaal dat een boek moest worden, kwam maar niet. Tot hij op reis ging naar New York. Aan de andere kant van de oceaan kreeg hij de inspiratie die hem niet meer losliet. __**1.2 Bibliografie**__ 2000 //De hel in New York// (Davidsfonds / Infodok) (12+) 2001 //De oversteek// (Davidsfonds / Infodok) (12+) 2003 //Valsspeler// (Davidsfonds / Infodok) (13+)

**2. Inhoud**
Jens gaat niet graag naar school. De sfeer wordt er verziekt door pesterijen. Stan Somers, een jongen uit zijn klas, is de koptrekker. Veel leerlingen kiezen zijn kant uit angst om zelf gepest te worden.Jens is verliefd op Hella, een meisje dat bij hem in de klas zit. Zij voelt ook wel iets voor hem. Samen zetten ze zich in voor een project over ontwikkelingssamenwerking dat op school loopt. Doordat ze zich hiervoor allebei engageren, krijgen ze de gelegenheid om een aantal keren met zijn tweetjes af te spreken. Hun relatie loopt echter stuk als Somers zich ermee gaat bemoeien. Hij heeft namelijk ook een boontje voor Hella. Van de ene dag op de andere laat Hella Jens in de steek. Zijn wereld stort in.Voor Jens loopt het helemaal fout wanneer Somers erin slaagt om Jens te laten straffen voor een brand die hij zelf gesticht heeft. Jens wordt hiervoor zelfs van school gestuurd. Hij durft echter niemand te vertellen wat er echt gebeurd is. Na een paar dagen vertelt hij het toch aan Pieter. Die vindt dat de maat vol is en zet een plannetje op om Somers zijn verdiende loon te geven.Op de dag van de tentoonstelling over ontwikkelingssamenwerking is het dan zover. Pieter heeft op de valven uitgehangen hoe de vork aan de steel zit: dat Jens onschuldig is en dat Somers de grote boosdoener is. Zo wordt uiteindelijk toch de juiste persoon gestraft.

**3.1.1 Geleding**
Het boek bestaat uit elf hoofdstukken. Als titels van de hoofdstukken worden dagen van de week gebruikt. De expositio duurt tot p.32. In dat eerste deel wordt duidelijk gemaakt wat er op school aan de hand is. In de eerste plaats zijn er de pesterijen onder leiding van haantje-de-voorste Stan Somers, die heel veel leerlingen met zich meesleept. In de tweede plaats is er een belangrijke gebeurtenis op komst: de tentoonstelling over ontwikkelingshulp, georganiseerd door leerkrachten en leerlingen. Het verhaal ontwikkelt zich dan tot p. 126, waar de afloop van het verhaal begint. De directie komt te weten wie door zijn pesterijen het klimaat op school verziekt en dat gebeurt op de dag van de tentoonstelling.

**3.1.2 Spanning**
Doordat de schrijver gebruik maakt van het ik-perspectief, weet de lezer niet meer dan het hoofdpersonage. Dit noemen we intellectuele spanning. Een voorbeeld hiervan vinden we terug op p. 43, waar Jens beschrijft dat Stan en Robbert al de hele dag verdacht doen, maar dat hij niet weet wat er nu juist aan de hand is: ”//Stan en Robbert doen al de hele morgen verdacht. Van zodra ik deze morgen het schoolpad opreed, had ik hen gemist bij de fietsenstalling. Gert, Otte en Bert en nog een paar anderen... Ook tijdens de les houden ze zich verrassend stil. Nog geen enkele keer hebben ze de les gestoord met een luidruchtige tussenkomst of een achterbaks manoeuvre.//”

**3.1.3 Thema en motief**
Het belangrijkste thema in het boek is `**pesten op school'.** Het hoofdpersonage van het verhaal, Jens, is net als een aantal klasgenoten slachtoffer van een pestkop, Stan Somers, die de hele school terroriseert. Zelfs de strengste leerkrachten kan hij de baas.Het pesten gaat heel ver. Pieter, een jongen uit de klas, krijgt een stok in het wiel gestoken, zodat hij een lelijke val maakt. Ook Jens krijgt ermee te maken: hij wordt bijna van school gestuurd voor een brand die door Stan is aangestoken. Een belangrijk neventhema, waarnaar het gedicht op p.4 verwijst, is `**zelfmoord bij jongeren ten gevolge van pesterijen**'. Dit merken we onder andere in het volgende citaat: "Vluchten, vluchten, altijd maar vluchten had Pieter gezegd. Je hoort de laatste tijd steeds vaker over zelfmoord. En plots, als moeder weer met een normale snelheid het dorp binnenrijdt, dringt er een onthutsende gedachte mijn hoofd binnen. Gust Maertens! Die jongen heeft ongetwijfeld ook zelfmoord gepleegd! Daarom vertelde vader er altijd zo omfloerst over. Hij en zijn vrienden moeten de jongen waarschijnlijk zo hard gepest en getreiterd hebben dat hij uiteindelijk volkomen radeloos van de reling was gesprongen." Een ander neventhema van het boek is `**verliefdheid**'. Jens is verliefd op Hella, een meisje uit zijn klas, en zij heeft ook wel een boontje voor hem. Doordat Stan echter ook een oogje op haar heeft, wordt hun relatie onmogelijk gemaakt. Een thema dat met de bovenstaande thema's verband houdt, is `**opkomen voor jezelf**'. Hella en Jens zijn verliefd op elkaar, maar ze durven dat niet te laten zien wegens de terreur van Stan Somers. Niemand durft het tegen hem op te nemen, behalve Pieter. Het thema `pesten' kunnen we ook een literair-historisch motief noemen. Er bestaan heel wat jeugdboeken over dit thema, bijvoorbeeld: -Willy Schuyvesmans, Jan zegt nooit wat (8+) - Marc de Bel, Hippo (8+) - Corrie Hafkamp, Ik wil nooit meer naar school (8+) - Roswitha Wiedijk, Het griezelkamp (9+) - Gerrie Huiberts, Niks aan de hand, piloot (9+) - Heide Boonen, Duivelshanden (11+) - Nic Balthazar, Niets was alles wat hij zei (11+) - Guy Didelez, Het pest actie plan (11+)

**3.1.4 Fabel en sujet**
Het verhaal wordt chronologisch verteld. Elk hoofdstuk beschrijft de gebeurtenissen van een bepaalde dag. Niet alle dagen worden vermeld, alleen over de dagen waarop iets bijzonders gebeurt, wordt iets meegedeeld. Wel vinden we enkele terugwijzingen in het verhaal. In het begin van het verhaal bijvoorbeeld denkt Jens terug aan het familiefeest waarop hij de avond voordien aanwezig was: "Mijn gedachten zijn nog bij het uitgelopen familiefeest van gisteravond als ik nauwelijks uitgeslapen naar school fiets. Vader is er met zijn drie broers weer stevig tegenaan gegaan." (p. 5) Ook verder in het verhaal vinden we af en toe een verwijzing naar iets wat eerder is gebeurd, bijvoorbeeld: "Als ik terugdenk aan het voorval met Angelo moet ik steeds weer ingehouden lachen." (p. 45) **3.1.5 Titel** De titel Valsspeler verwijst o.a. naar Stan Somers, de jongen uit de klas die zijn medeleerlingen pest en hen de schuld wil geven voor zijn wandaden. Op een bepaald moment zorgt hij er zelfs voor dat een ander de schuld krijgt van een brand die hij heeft gesticht. Maar er zijn ook nog andere `valsspelers' te vinden in het verhaal: Robbert, de studiemeester, Hella,... En zelfs Jens vindt zichzelf een valsspeler.

**__3.2 Personages__**
**Jens** zit in één van de hogere jaren van de middelbare school. Hij ergert zich voortdurend aan de pesterijen. Hij heeft echter geen sterk karakter en durft zich helemaal niet tegen die pesterijen te verzetten. Soms doet hij zelfs mee omdat hij niet anders durft, maar van binnen "vloekt hij om zijn zwakheid. " (p.8) Hij veracht Somers, de pestkop, maar toch staat hij onmiddellijk zijn stoel af als Somers hem dat gebiedt. Hij schaamt zich voor zijn lafheid, maar heeft niet de moed er iets aan te veranderen. "Ze zegevieren, de zeikerds. En weer hebben ze alle anderen laten zien wie op de speelplaats de baas is. Niemand zal het nog wagen om het tegen hen op te nemen. Ook ik niet..." (p. 10) Op het einde krijgt Jens de schuld van een brand die Somers veroorzaakte. Weer durft hij zich niet te verdedigen en hij wordt van school gestuurd. Uiteindelijk komt de waarheid aan het licht en wordt hij gered door Pieter. Jens is verliefd op **Hella**, een klasgenootje. Ook in deze relatie komt hij zwak over. Als ze samenwerken aan een project rond ontwikkelingshulp, zoekt Hella toenadering. Jens is echter te verlegen om zelf enig initiatief te nemen. Ze worden een stel, maar Hella wil niet dat iemand op school het weet. Later neemt Jens haar mee naar zijn geheime plekje aan de rivier. "Waarom bleef ik er toen weer zo apathisch bij zitten? Waarom durfde ik mijn hand niet op haar schouder te leggen? (...) Altijd maar die terughoudendheid. Wat haat ik mezelf op zulke momenten. (...) Waarom durf ik mijn verliefdheid nooit te uiten?” (p. 23). Ook op het einde van het boek, als alles weer goed komt tussen hen, is het nog steeds Hella die alle initiatief neemt. Jens durft haar zelfs dan nog geen vragen te stellen over haar relatie met Somers. Jens heeft een goede relatie met zijn ouders en zijn zus. Zijn vader werkt bij de Raad voor Ontwikkelingssamenwerking. **Stan Somers** terroriseert de hele school. Iedereen is bang voor hem. Hij maakt medeleerlingen belachelijk en domineert ze. Hij schrikt er niet voor terug om geweld te gebruiken. Leerkrachten zet hij naar zijn hand en weet hij heel geraffineerd om de tuin te leiden. Zo zorgt hij ervoor dat er altijd andere leerlingen opdraaien voor zijn pesterijen. Hij is een valsspeler. "De enige taal die hij spreekt, is die van het geweld. " (p.8) De moeder van Stan is vrederechter, zijn vader werkt als bediende op het gemeentehuis. Hij ziet er altijd mooi en verzorgd uit en draagt modieuze en dure kleren. **Hella** is mooi en altijd opgewekt. Ze heeft lichtbruin haar en donkerbruine ogen. Hella weet van aanpakken. Als ze verliefd is op Jens, maakt ze hem dat ook duidelijk. Ze is sociaal voelend, ze wil zich inzetten voor een project voor ontwikkelingswerk. Toch is ze net als iedereen heel bang voor Somers. Ze weet dat Somers achter haar aanzit en niet kan verdragen dat ze met andere jongens optrekt. Daarom wil ze niet dat iemand op school iets afweet van haar relatie met Jens. Als Somers er dan toch achterkomt, pakt hij Jens hard aan. Daarom maakt Hella het uit. Als ze bij Somers in de buurt is, doet ze met hem mee. Hella stelt Jens teleur als hij ziet dat ze meedoet als een dik meisje belachelijk wordt gemaakt. Jens is ook heel ontgoocheld als hij ontdekt dat Hella zijn geheime plekje bij de rivier verraden heeft aan Somers. **Pieter Verdonck** is de enige die zich durft te verzetten tegen Somers' overheersing. Dat hij hiervoor hardhandig wordt afgestraft door Somers en zijn aanhangers, schrikt hem niet af. Hij is eerlijk, geen verrader. Hij lost zelf de problemen op. Hij is degene die uiteindelijk heel de situatie aan iedereen duidelijk maakt. Als Jens beschuldigd wordt van de brand die Somers heeft aangestoken en daarvoor van school wordt gestuurd, zorgt hij ervoor dat de school wordt verlost van de terreur van Somers. Hij doet dit op een heel persoonlijke manier, zonder enig geweld en hij neemt de verantwoordelijkheid voor wat hij doet. Een heel sterke figuur. **Robbert Appelmans** is de handlanger van Somers. Hij knapt al de vuile klusjes op. Hij heeft een kale puistenkop, draagt gescheurde spijkerbroeken en onaanzienlijke voetbalshirts. Kortom, Stans tegenpool.

__3.3 Ruimte__
De ruimte is eerder beperkt. Het verhaal speelt zich af op school, vooral op de speelplaats en aan de fietsenstalling. Andere plaatsen die vaak genoemd worden zijn: thuis bij Jens, thuis bij Pieter, de weg naar school en het geheime plekje bij de rivier, waar hij vroeger met zijn vader en zus ging wandelen en nu vaak alleen zit te dromen.

**__3.4 Tijd__**
Het verhaal speelt zich af in het tijdsverloop van precies **drie weken**. Elk hoofdstuk vertelt wat er op een bepaalde dag gebeurt. Er worden in totaal elf dagen besproken. Het boek is geschreven in de **tegenwoordige tijd**. Soms zijn er wel terugwijzingen, die dan in de verleden tijd staan, zoals bijvoorbeeld op p. 24: "Tot voor enkele jaren kwamen vader, Karen en ik elke zondagmorgen nog samen wandelen langs de rivier. We liepen meestal tot aan de stad, waar vader ons op croissants trakteerde in het enige cafeetje dat zo vroeg al was geopend." Een ander voorbeeld vinden we op p. 31: "Eén keer heeft hij mij ten overstaan van de hele klas belachelijk gemaakt. Toen ik tijdens de zwemles van Hercules uit de kleedkamers kwam, stond hij met enkele van zijn handlangers te wachten aan de doorgang naar de douches... " Op de tweede maandag blikt hij terug op de vrijdag daarvoor. "Nooit eerder beleefde ik zo'n opwindende avond als vorige vrijdag. Tijdens de voorbereidende vergadering voor het Kameroen-project ging het er gezellig aan toe. Maar op het einde werd het helemaal te gek... " (p. 33)

**__3.5 Perspectief__**
Het verhaal wordt verteld in de **ik-vorm**. We bekijken alles door de ogen van Jens. We zien en weten alleen wat hij ziet en denkt. Daarbij lijkt het alsof hij de gebeurtenissen vertelt op het moment waarop ze plaatsvinden. Er is dus geen afstand tussen het vertellend-ik en het belevend-ik. Ze vallen meestal volledig samen.

__4.1 Voor de lectuur__
- Als we de titel bekijken, waarover zou het boek dan kunnen gaan? - De leerkracht voert een klassengesprek over pesten, onverdraagzaamheid, jaloezie, enz. - De leerlingen vertellen over hun eigen ervaringen met pesten. Is er iemand ooit zelf slachtoffer geweest? Is er iemand ooit zelf een pestkop geweest? Komt pesten ook op onze school voor?

__4.2 Tijdens de lectuur__
De leerlingen gaan na of hun verwachtingen worden ingelost.

__4.3 Na de lectuur__
**Lezen** Lees de strofe uit het gedicht van Jotie T'Hooft op bladzijde 4. Waarover gaat dit gedicht, denk je? Met welk thema uit het boek houdt het gedicht verband? De leerkracht leest samen met de leerlingen het volledige gedicht, waarna het verder wordt toegelicht door de leerkracht. (Zie bijlage.) **Klassengesprek** Wat zou de titel echt betekenen? Wat vind je van Jens? Is het normaal dat hij zich niet verzet? Hoe zouden jullie reageren in die situatie? Wat vind je van Hella? Vind je dat ze juist reageert? Wat vind je van Stan? Hoe zou jij hem aanpakken? Wat vind je van Pieter? Wat is er bijzonder aan zijn houding? Handelt hij goed volgens jullie? Wat vind je van de reactie van de klasgenoten? Pieter dweept met Bob Marley, en dat is niet toevallig. Waarom..? (nav hiervan kan de tekst 'Get up, stand up' besproken worden) Pieter is ook 'boos' op Kurt Cobain. Waarom? **Dramatisering** De leerlingen spelen een fragment uit het boek na. **Schrijven** De leerlingen schrijven een brief naar de directie van de school om eens uit te leggen wat er werkelijk aan de hand is. **Zakelijk schrijven** De leerlingen schrijven een recensie over het boek.

**5. Bijlage**
**EN WAT DAN? - Jotie T'Hooft** Op een dag zal ik weg zijn en wat dan? Verdwenen zonder een teken te geven of te nemen en het puin dat ik achterlaat is niet langer lachwekkend. Want wie zoals ik nooit heeft gebouwen laat niets achter dan verwachting en verwarring en wat dan? Wellicht in uw herinnering zal ik stollen verstijven, niet lang meer blijven maar verbleken tot verleden en wat toen? Te doen? `Het was waar' zult gij zeggen `hij speelde met woorden als geen ander maar wat heeft dat te betekenen.' Zo bleek zal ik zijn.

In u... en wat dan?

(Jotie T'Hooft, Verzamelde gedichten. Elsevier Manteau, z.p., 1981, p. 9.)

Terug naar anti-pestkoffer op maat Home