Educatief+actieplan+verkeers+–en+mobiliteitseducatie

=Educatief actieplan verkeers -en mobiliteitseducatie. Geïntegreerde aanpak in het secundair onderwijs.=

__Waarom__
//“In de leeftijdscategorie van 15- tot 29-jarigen is het verkeer doodsoorzaak nummer één”//

Deelnemen aan het verkeer is niet evident en zeker niet voor jongeren. Daarom is het noodzakelijk dat zij de nodige kennis en vaardigheden aanleren om zich veilig in het verkeer te begeven. Daarnaast is het ook belangrijk dat ze leren zich op een duurzame manier te verplaatsen. Het onderwijs heeft hierin een belangrijke taak te vervullen, maar slaagt er niet steeds in om verkeers –en mobiliteitseducatie op een geïntegreerde manier in te bedden in het secundair onderwijs. Heel wat lovenswaardige initiatieven gebeuren reeds in scholen, maar deze zullen pas op lange termijn renderen wanneer ze ook structureel deel uitmaken van het algemene schoolbeleid. Om hieraan tegemoet te komen en verkeers –en mobiliteitseducatie structureel aan bod te laten komen, werd een omvattend educatief actieplan opgesteld. Dit educatieve actieplan werd ontwikkeld door de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) in samenwerking met de pedagogische begeleidingsdiensten van de verschillende onderwijskoepels (GO!, VSKO, POV en OVSG).

__Wat__
Dit actieplan is geen keurslijf dat a tot z gevolgd moet worden, maar kan eerder gezien worden als een instrument waarmee de school creatief en flexibel mee kan omgaan. Het plan omvat een verzameling van ideeën omtrent de implementatie van verkeers –en mobiliteitseducatie waaruit de school elementen haalt en bepaalt wat best aan bod komt. In het plan komen verschillende thema’s aan bod, verspreid over de verschillende periodes in een schooljaar. Voor elke graad werd een apart plan ontwikkeld daar de noden van de leerlingen veranderen en de omstandigheden van de leerlingen wijzigen doorheen het secundair onderwijs.Het plan is opgedeeld in vier periodes waarin telkens een thema centraal staat.

**Voor de eerste en tweede graad:** >>> >>> >>> >>>
 * September-oktober: Veilig schoolbegin
 * __ Veilig naar school __
 * Bij aanvang van een nieuw schooljaar, dient aandacht besteed te worden aan de veiligste route naar school (te voet en per fiets). Leerlingen moeten daarnaast ook de schoolomgeving leren kennen en het is belangrijk over duidelijke afspraken te beschikken over een veilig verloop van aankomen in en verlaten van school. Hoe kan dit nu concreet worden aangepakt? Ten eerste kan de verkenning van de schoolomgeving worden ingepland in de lessen aardrijkskunde. Ten tweede kunnen ook ouders op de hoogte gebracht worden door middel van een schoolbereikbaarheidskaart, een informerende brief en informatie op de website.
 * __ Veilig stappen en fietsen __
 * Hoewel het fietsen en stappen in het basisonderwijs reeds uitvoerig aan bod komt, is een herhaling van deze zaken in het secundair onderwijs zeker een must. Belangrijke aspecten hierbij zijn het verkeersreglement en gedragsregels in het woon-schoolverkeer. Aandacht voor deze aspecten kan aan bod komen in samenwerking met de politie of rijinstructeurs.
 * __ Aangekondigde fietscontrole __
 * Veel leerlingen (22% in onze steekproef) maken gebruik van de fiets als vervoermiddel van en naar school. Een aangekondigde fietscontrole kan een belangrijke stimulans zijn om leerlingen en ouders te sensibiliseren voor het belang van een veilige fiets. Vooraf worden leerlingen en ouders op de hoogte gebracht dat een fietscontrole zal gebeuren (zonder datum te vermelden). De controles gebeuren door de school zelf of door de politie. Nadien krijgen de leerlingen een controlekaart waar eventuele gebreken op staan. In de lessen Technologische Opvoeding kunnen eventueel kleine herstellingen gebeuren (vb. fietsateliers). Later kunnen eventueel nog niet-aangekondigde fietscontroles volgen.
 * __ Gebruik openbaar vervoer __
 * In het secundair onderwijs wordt steeds meer gebruik gemaakt van het openbaar vervoer (40% in onze steekproef). Volgende onderwerpen blijven hierbij zeker belangrijk, namelijk: netplannen, dienstregelingen, tarieven etc. Dit kan aan bod komen tijdens de onthaaldagen, de lessen aardrijkskunde, excursies of een samenwerking met de Lijn.
 * __ Sensibilisatie parkeergedrag __
 * Vaak worden jongeren ook nog gebracht naar school met de auto. Het is belangrijk om de ouders hierbij te sensibiliseren op het vlak van parkeergedrag. Dit kan aan bod komen door oudere leerlingen (verkeerscoaches) die goede parkeerders belonen en foutparkeerders corrigeren.
 * __Fietsvaardigheid__
 * Dit kwam eveneens reeds uitgebreid aan bod in het basisonderwijs, maar ook hier is herhaling noodzakelijk. Jongeren moeten op de hoogte zijn van de regels die van toepassing zijn voor fietsers, maar daarnaast dienen ze ook over de nodige vaardigheden te beschikken. Dit kan perfect gebeuren in de lessen Lichamelijke Opvoeding.
 * __Fietsen in groep__
 * Veel jongeren komen vaak samen van en naar school met de fiets. Het samen fietsen in groep vergt een specifieke vaardigheid. Dit kan getraind worden tijdens excursies die in dat geval met de fiets gedaan worden in plaats van met de bus.
 * __Fietsverlichting__
 * Ouders en leerlingen dienen attent gemaakt te worden omtrent het belang van een goede fietsverlichting. De werking van de dynamo kan opnieuw in de lessen TO aan bod komen.
 * November-december: Zichtbaarheid
 * __ Fietsonderhoud __
 * Een fietsatelier is het uitgelezen middel om samen met de leerlingen hun fietsen na te kijken en tips te geven voor een goed onderhoud. Leerlingen kunnen op die manier zelf aan hun fiets sleutelen in bijvoorbeeld een fietsatelier. Het is uiteraard niet de bedoeling dat de leerlingen echte fietsenmakers worden, maar dat zij eenvoudige opdrachten zoals het oppompen van een fiets, herstellen van een licht, aanspannen van een remkabel kunnen.
 * __ Reflecterende kledij __
 * Het belang van reflecterende kledij wordt in het basisonderwijs sterk benadrukt en hier slaagt men er vaak in leerlingen fluorescerend materiaal te laten dragen. Dit wordt jammergenoeg nog onvoldoende doorgetrokken naar het secundair onderwijs. Cruciaal hierbij is het aantrekkelijk maken van de fluokledij voor de doelgroep secundair onderwijs.
 * __ Dode hoek __
 * De dode hoek is vaak de oorzaak van zware verkeersongevallen. Aan de hand van een project in samenwerking met bijvoorbeeld de fietsersbond of een lokale transportonderneming kan dit aangebracht worden.
 * __ Niet-aangekondigde fietscontrole __
 * Naast de aangekondigde fietscontrole die plaatsvond bij aanvang van het schooljaar, worden ook niet-aangekondigde fietscontroles voorzien.
 * __ Niet-aangekondigde controle parkeergedrag __
 * Ook het parkeergedrag werd reeds aangekaart in de vorige periode. Nu is de tijd aangebroken om effectieve controles te laten uitvoeren door de politie.
 * Januari-februari: Als passagier
 * __ Gedrag in de auto __
 * Ook als passagier kun je een belangrijke rol spelen om de verplaatsing zo veilig mogelijk te laten verlopen (auto, bus, trein etc.) Volgende vragen staan hierbij centraal: Wat zijn je rechten en plichten als passagier? Hoe kun je communiceren met de bestuurder? Hoe kun je de risico’s beperken? Hoe kun je je veiligheid als passagier bevorderen? Wanneer er in de school rond sociale vaardigheden gewerkt wordt, is dat zeker een van de thema’s waar aandacht aan besteed kan en moet worden.
 * __ Gedrag in de bus __
 * Wanneer leerlingen zich verplaatsen met het openbaar vervoer, dienen ze zich aan bepaalde afspraken te houden. Er zijn bepaalde gedragsregels waaraan zich moeten houden zoals bij het op- en afstappen en regels met betrekking tot gedrag tegenover andere passagiers. Leerlingen moeten die regels leren toepassen tijdens schooluitstappen met de bus.
 * __ Busevacuatie __
 * Af en toe gebeuren er ongevallen met bussen en/of trams. Indien dit gebeurt, is het belangrijk dat leerlingen weten hoe ze in een dergelijk geval moeten reageren. Ook dit kan opnieuw aan bod komen tijdens de voorbereiding van een uitstap.
 * __ Gedrag bij een ongeval __
 * Wanneer jongeren betrokken worden bij een verkeersongeval of iemand kennen die een verkeersongeval meegemaakt heeft, worden ze overspoeld door een heel aantal vragen zoals wat zeg je tegen die persoon? Of tegen zijn vrienden/familie? Op deze nood dient de school in te spelen. Daarnaast is het ook belangrijk dat ze op een efficiënte manier hulp kunnen inroepen indien ze een ongeval zien gebeuren of zelf betrokken worden bij een ongeval. Dit kan aan bod komen op school wanneer rond sociale vaardigheden gewerkt wordt.
 * Maart-april-mei: Op uitstap
 * __ Opmaak van een reisplan __
 * Leerlingen in het secundair onderwijs leggen langere afstanden af en moeten meer verschillende vervoermiddelen kunnen gebruiken dan leerlingen in het lager onderwijs. Hun leefwereld wordt groter. Belangrijk hierbij is dat leerlingen in staat zijn om een goed reisplan op te stellen. Dit kan worden aangebracht door ervoor te kiezen om een excursie niet uit te voeren met een gewone reisbus, maar met het openbaar vervoer, waarbij de leerlingen tijdens de voorbereiding de route mee uitstippelen.
 * __ Afweging van verschillende vervoersmiddelen __
 * Een goede afweging kunnen maken van het gepaste vervoermiddel voor een bepaalde verplaatsing is belangrijk. Dit thema kan projectmatig worden aangebracht (vb. naar aanleiding van de voorbereiding van een vakantie).

overzicht eerste en tweede graad

**Voor de derde graad** >>> >>> >>> zelf met de wagen mogen rijden, belangrijk dat ze weten wat de regels en wettelijke verplichtingen zijn waaraan ze zich moeten houden bij een verkeersongeval en hoe ze het Europees aanrijdingsformuliermoeten invullen. >>> >>>
 * September-oktober: Mobiliteit
 * O__pmaak schoolvervoersplan/schoolbereikbaarheidskaart__
 * Dit komt reeds aan bod in de eerste en tweede graad, maar hier wordt nog een stapje verder gegaan. Nu worden ze verondersteld ook zelf een schoolvervoerplan op te stellen en hun mening hierover te geven. Hoe kan dit concreet ingepland worden? De uitvoering gebeurt best projectmatig onder meer in de lessen informatica en aardrijkskunde kan het schoolvervoerplan uitgewerkt worden.
 * __ Afweging vervoersmiddelen __
 * De leerlingen worden verwacht op basis van een aantal criteria een goed vervoersmiddel te selecteren voor een bepaalde verplaatsing. Dit kan gebeuren aan de hand van een bevraging waarin stilgestaan wordt bij de vervoerskeuze van de leerlingen. Veel jongeren verlangen in de derde graad reeds naar hun autorijbewijs, maar hier dient op een bewuste manier mee worden omgegaan.
 * __ Aangekondigde bromfietscontrole __
 * Hiervoor verwijzen we naar de eerste en tweede graad
 * November-december: Jong geleerd, oud gedaan
 * __ Begeleiding jongere leerlingen __
 * Leerlingen uit de derde graad kunnen optreden als zogenaamde verkeerscoaches en kunnen op die manier begeleiders worden van jongere leerlingen. De leerlingen dienen hier uiteraard op voorbereid te worden en een goede training is hier op zijn plaats (met daarbij bijvoorbeeld aandacht voor verkeerskennis en sociale en communicatieve vaardigheden). Volgende taken kunnen door de verkeerscoach worden opgenomen: begeleider zijn van grote groepen fietsers of voetgangers, medewerker van het fietsatelier, toezichter aan de schoolpoort.
 * __ Niet-aangekondigde bromfietscontrole __
 * Hiervoor verwijzen we graag naar de eerste en tweede graad
 * __ Reactie en aangifte bij een ongeval/EHBO en CPR __
 * In het kader van het vakoverschrijdend thema gezondheidseducatie wordt de EHBO uitgebreid met CPR. Wat het gedrag bij een ongeval betreft, is het, gezien het feit dat de leerlingen binnenkort
 * Januari-februari: Risicogedrag
 * __ Alcohol en drugs __
 * De vier onderwerpen van het thema ‘risicogedrag’ zijn uitermate geschikt om gezamenlijk te behandelen in één project. Rijden onder invloed is een belangrijke oorzaak van verkeersongevallen en dit vooral bij bestuurders tussen 20 en 30 jaar. Binnen dit thema willen we de leerlingen de 0.5 promillemaatregel leren kennen en de gevolgen ervan, leerlingen weten welke mogelijke gedragsveranderingen er zich voordoen wanneer ze alcohol, drugs of geneesmiddelen innemen en weten welke straffen er staan op rijden onder invloed. Dit kan projectmatig benaderd worden of aan bod komen in de vakken biologie, chemie, fysica, wiskunde. Daar kan het onderwerp op een wetenschappelijke manier benaderd worden.
 * __ Snelheid __
 * Een andere vaak voorkomende oorzaak van ongevallen is een onaangepaste snelheid (30% van de ongevallen). Leerlingen dienen inzicht te verwerven in de snelheden en bijhorende remafstanden. Snelheid heeft daarnaast ook een invloed op het gezichtsvermogen. Ook slechte weersomstandigheden in combinatie met overdreven snelheid kunnen dramatische gevolgen hebben. Opnieuw kan dit in de vakken biologie, chemie, fysica en wiskunde aangepakt worden.
 * __ Gordeldracht __
 * Het dragen van de gordel kan de gevolgen van een ongeval drastisch verminderen. Het risico op een schedelletsel bij een ongeval vermindert erdoor met meer dan 40% en het risico op het overlijden vermindert gemiddeld met 50%. Leerlingen moeten overtuigd worden over het belang van de gordel.
 * __Vermoeidheid__
 * Een vaak onderschatte factor die verantwoordelijk is voor vele ongevallen is vermoeidheid. Leerlingen moeten hiervan op de hoogte en bewust gemaakt worden.
 * Maart-april-mei: Auto
 * __ Theoretisch rijbewijs __
 * Vanaf het schooljaar 2008-2009 wordt het project ‘Rijbewijs op school’ aangeboden aan alle secundaire scholen in Vlaanderen. Via dit project krijgen leerlingen uit de derde graad de kans om les te krijgen van erkende rijinstructeurs en hun theoretisch rijexamen op school af te leggen. Dit gebeurt allemaal gratis.
 * __ Verkeersslachtoffers __
 * Om leerlingen te doen inzien wat de mogelijke gevolgen van risicogedrag in het verkeer zijn, kan het interessant zij om het verhaal van verkeersslachtoffers te brengen. Dit kan in de vorm van een boek, een getuigenis op school of een toneelstuk. Het vak Nederlands leent zich daar perfect toe.

overzicht derde graad

__Hoe: implementatie__
Om verkeers- en mobiliteitseducatie op een succesvolle manier te kunnen implementeren, is het noodzakelijk dat een school daarover een visie ontwikkelt en een doordacht beleid uitstippelt.

1. 1. Informeren en motiveren: zoeken naar een draagvlak en betrokkenheid uitlokken a. Verken de bereidheid tot vernieuwing b. Geef duidelijke informatie van bij het begin en op alle niveaus c. Zorg voor duidelijke verantwoordelijkheden d. Begin bij het inschakelen van bestaande overlegstructuren e. Spreek externe partners aan f. Betrek en motiveer actoren en partners via concrete activiteiten (leerlingen, ouders, lokale schoolomgeving etc.) 2. 2. Bevragen, meten of inventariseren: vertrekken van het eigen schoolniveau a. Bevragen en meten b. Inventariseren 3. 3. Noden vastleggen en prioriteiten bepalen a. Omschrijf de behoeften van de school b. Leg prioriteiten voor actie vast 4. 4. Een educatief actieplan opstellen a. De structuur: b. De aanpak: c. Betrokkenheid van de medewerkers: d. Betrokkenheid van de leerlingen: e. Betrokkenheid van de ouders: f. Betrokkenheid van diverse maatschappelijke geledingen: h. Haalbaarheid: i. Drie realisatieniveaus: j. Doelstellingen: k. Werking van het schoolteam: l. Evaluatie: m. Continuïteit: 5. 5. Evalueren en bijsturen

__Voor- en nadelen__

 * ===Voordelen === || ===Nadelen === ||
 * * Het betreft een zeer uitgebreid actieplan verspreid over een volledig schooljaar. Er is een duidelijke verticale leerlijn aanwezig waardoor in de opeenvolgende graden wordt verder gebouwd op wat al gekend/gezien is door de leerlingen.
 * Daarnaast voorziet het actieplan een praktisch kader waarbinnen een school acties kan ondernemen. Het omvat dus geen strikte richtlijnen en regels die gevolgd moeten worden, maar elke school kan het actieplan invullen en benutten volgens zijn eigen noden en behoeften. Op die manier kan goed ingespeeld worden op wat de school echt nodig heeft en belangrijk vindt. || * Doordat het actieplan nogal vaag werd omschreven en veel ruimte gelaten wordt voor de eigen inbreng van de school en leerkrachten, kan dit eventueel wat afschrikken.
 * Het actieplan is daarnaast heel ruim en omvat heel wat verschillende facetten. Het zal organisatorisch waarschijnlijk heel wat werk vragen om dit te kunnen realiseren. ||

=Koppeling aan beginsituatie=


 * == Wel aansluiting  == || ==  Minder aansluiting  == ||
 * * In het plan komen verschillende thema’s aan bod, verspreid over de verschillende periodes in een schooljaar. Voor elke graad werd een apart plan ontwikkeld daar de noden van de leerlingen te veranderen. Op deze manier wordt zeker op schoolniveau gewerkt aan de VOETen, iets wat nog niet aan bod kwam binnen deze school. Er is een duidelijke nood om het thema meer systematisch aan bod te laten komen.
 * Op die manier zien we ook een duidelijke verticale leerlijn waarbij steeds ingespeeld wordt op wat de leerlingen vorige jaren gezien hebben. Dit is momenteel nog niet aanwezig binnen deze school.
 * Vaak worden jongeren ook nog gebracht naar school met de auto (22%). Het is belangrijk om de ouders hierbij te sensibiliseren op het vlak van parkeergedrag. Dit komt binnen dit programma aan bod door oudere leerlingen (verkeerscoaches) die goede parkeerders belonen en foutparkeerders corrigeren.
 * Momenteel wordt binnen de school ook gewerkt aan een registratiesysteem waarin alle initiatieven op het vlak van VOETen gekaderd worden. Hieruit kan dan blijken waar de probleemgebieden zich bevinden. Dit programma kan hier zeer goed op inspelen daar het gaat om een flexibele verzameling van ideeën, waaruit de school dan haalt wat voor hen nuttig is.
 * Het actieplan is voorzien van een uitgebreid stappenplan voor de implementatie. || * Dit programma implementeren vergt heel wat inspanningen. Uit de beginsituatie bleek dat de meeste leerkrachten wel positief staan tegenover het werken aan VOETen, maar dat ze nog niet echt klaar waren om er op deze manier (en met deze inzet) aan te werken. Het zal dus zeker nodig zijn om alle leerkrachten hier eerst voor te motiveren opdat het niet beperkt blijft tot een select groepje leerkrachten dat alle taken op zich neemt. ||

__ Terug naar programma __ __Terug naar overzicht__