Analyse+educatief+pakket+Gender+in+de+Blender

(Terug naar start) (Terug naar vorige) ** Analyse educatief pakket Gender in de Blender ** = = = Inleiding =

In het kader van de zoektocht naar hun identiteit, poogt de website www.genderindeblender.be jongeren op objectieve wijze informatie te verstrekken omtrent gender en omgaan met diversiteit. Omdat deze zoektocht o.a. bemoeilijkt wordt door de gangbare maatschappelijke normen, het oordeel van leeftijdsgenoten, de eigen culturele achtergrond, ... biedt de website een adempunt in dit spanningsveld.

Via het educatief pakket over genderdiversiteit en transgender, eveneens te vinden op deze website, krijgen leerkrachten, hulpverleners en vormingswerkers de mogelijkheid om dit thema aan te kaarten via diverse oefeningen, waarbij respect voor het individu, openheid en verdraagzaamheid een centrale positie innemen.

= Setting =

Het educatief pakket richt zich hoofdzakelijk tot het klasgebeuren. Niettegenstaande de nadruk wordt gelegd op de rol van de leerkracht en de attitude in de klas kan het evenwel ook fungeren als raamwerk voor een schoolbeleid waarin aandacht wordt besteed aan diversiteit.

= Doelgroep =

De doelgroep zijn leerlingen van het secundair onderwijs: de identiteitsvorming begint immers vanaf de eerste graad en loopt minstens tot en met de derde graad. In deze periode worden leerlingen geconfronteerd met lichamelijke, biologische, psychologische,... veranderingen. Zelfreflectie en interactie met de directe omgeving (leeftijdsgenoten, ouders, de maatschappij,...) zijn in voortdurende wisselwerking en vormen belangrijke sleutels om tot een eigen identiteit te komen. = Doelstellingen =

Het pakket wil informatie zonder sensatie geven over genderdiversiteit en transgender en deze thematiek bespreekbaar maken op klasniveau. Jongeren worden gestimuleerd niet alleen om een genuanceerd standpunt in te nemen over zichzelf en anderen maar ook om zich te bevrijden van de dwingende maatschappelijke gendernormen. De bundel formuleert expliciet de doelstellingen die beoogd worden, zoals o.a. het onderscheid kunnen maken en de samenhang inzien tussen sekse en gender, genderdiversiteit in tijd en cultuur kunnen herkennen, feiten en fabels kennen,... Voor de eerste (incl. B-stroom), tweede en derde graad secundair onderwijs evenals voor het buitengewoon onderwijs (ontwikkelingsdoelen OV 3) wordt in het pakket telkens verduidelijkt hoe de oefeningen aansluiten op de vakoverschrijdende eindtermen "Relaties en seksualiteit": vb. "leerlingen uit de derde graad tonen respect voor zichzelf en voor anderen zoals personen met andere geaardheid, uit andere etnische groepen, uit andere culturen en met andere denkwijzen en overtuigingen". //__Opmerking__: Omdat het pakket dateert uit 2008, wordt nog melding gemaakt van de vroegere indeling van de VOETen. Sinds 1 september 2010 is er echter een nieuw ordeningskader in voege waardoor voormelde VOET "Relaties en seksualiteit" niet meer up-to-date is. Meer info omtrent de situering van gender binnen de VOETen vindt u onder de rubriek "School en thema".//

= Werkvormen =

De 23 oefeningen bieden de leerkracht de mogelijkheid om te opteren voor datgene wat volgens hem/haar het best aansluit op de noden van de klas: voor elke oefening wordt een indicatie gegeven van de moeilijkheidsgraad, het visuele aspect dat al dan niet aan bod komt en de aangewezenheid om de oefening te gebruiken in een multiculturele klas.

Elke oefening is opgebouwd volgens dezelfde structuur: de doelstelling wordt geformuleerd, het materiaal wordt beschreven of voorzien, de leerkracht krijgt instructies naar werkwijze, nabespreking en verwerking toe en desgevallend een indicatie qua duur van de oefening.

Een drietal oefeningen refereert specifiek aan een verwerking voor de derde graad.

Een greep uit de oefeningen: = = = Analyse van het pakket =
 * Een genderkwis die toelaat feiten en mythes te identificeren en een basiskennis te verwerven over begrippen als genderrol, genderidentiteit, travestie, transgender,...
 * Tekeningen die de relativiteit van een "echte" man/vrouw laten inzien
 * Het verhaal van een zwangere man dat toelaat de eigen gendernormen in vraag te stellen
 * Een werkblad met stellingen over het gezin, relaties & vriendschap, het lichaam, beroep of toekomst en media & beeldvorming waarbij leerlingen zowel hun reactie geven als de reactie indien ze van het andere geslacht zouden zijn
 * Op basis van foto's en getuigenissen van jongeren zich het perspectief van genderdiverse jongeren kunnen voorstellen
 * <span style="display: block; font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%; text-align: justify;">A.d.h.v. een film kennismaken met een jongen die zichzelf als meisje ziet
 * <span style="display: block; font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%; text-align: justify;">Via 3 verhalen leerlingen erop wijzen dat genderdiversiteit van alle tijden en alle culturen is
 * <span style="display: block; font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%; text-align: justify;">Via een kaartsysteem met stellingen als "je moet je niet vuil maken, je moet er goed uitzien,..." gaan leerlingen na welke boodschappen ze ooit zelf kregen en beseffen ze dat ze de vrije keuze hebben zich al dan niet te conformeren aan die boodschap.

**Positief**
Het educatief pakket van ‘Gender in the blender’ springt in het oog, en dat is belangrijk. Door de aantrekkelijke lay-out, het logo, het toegankelijke woordgebruik en de overzichtelijke structuur worden zowel jongeren als leerkrachten gemotiveerd om de website te verkennen en het pakket door te nemen.

Een grote last valt ongetwijfeld van de schouders van de leerkracht zodra deze vaststelt dat de bundel niet enkel suggesties, maar ook zeer concreet uitgewerkte oefeningen én de daarbij horende aangepaste materialen ter beschikking stelt om een of meerdere lessen te werken rond het thema genderdiversiteit en transgender. Het is een zeer transparant pakket dat duidelijk aangeeft welke doelen men in het gewoon, maar ook in het buitengewoon secundair onderwijs kan bereiken via de oefeningen. De bundel verwoordt niet alleen algemeen maar ook per oefening welke doelstellingen beoogd worden en kadert deze binnen de vakoverschrijdende eindtermen ‘Relaties en seksualiteit’, geordend per graad. //(We refereren aan voormelde opmerking dat er sinds 2010 een nieuw ordeningskader voor de VOETen van toepassing is waardoor noch de eindterm "relaties en seksualiteit" noch de ordening per graad, zoals vermeld in "Gender in de blender", actueel is.)//

Het educatief pakket voorziet een uitgebreid gamma aan oefeningen, “voor elk wat wils” dus. Door de expliciete aanduiding van de moeilijkheidsgraad van elke oefening (van 1 tot 3), kan de leerkracht vlot een geschikte oefening voor zijn of haar klas selecteren, zonder hiervoor het hele pakket te moeten doornemen. Een leerkracht die werkt met 17-jarigen, kan bijvoorbeeld meteen opteren voor een oefening van de hoogste moeilijkheidsgraad. Het pakket laat verregaander maatwerk toe rekening houdend met de culturele en etnische samenstelling van de klas en met de behoeftes van de leerlingen zelf: prefereren ze een visuele (foto, film), een interactieve (groepsdiscussie, klasgesprek) of eerder een confronterende (getuigenissen, documentaire, …) aanpak?

Het enthousiasme van leerkrachten wordt aangewakkerd door de verregaande uitwerking voor wat betreft de concrete implementatie in de klaspraktijk. Elke oefening is opgebouwd volgens eenzelfde stramien: doelstellingen – materiaal – werkwijze – nabespreking – verwerking. Door de tijdsduurindicatie kan een leerkracht inschatten hoeveel tijd een oefening zal vergen. Daarnaast wordt al het nodige educatieve materiaal bij het pakket geleverd. De media zijn heel divers en gaan van fiches met stellingen tot een dvd, diverse artikels, illustraties, gedichten, een literatuurlijst, audiovisuele materialen, enz. Kortom, leerkrachten krijgen een gebruiksvriendelijk totaalpakket voorgeschoteld dat hen in staat stelt om in hun les het thema genderdiversiteit te behandelen zonder dat ze zich eerst zelf uren in de thematiek hebben moeten verdiepen. En dit is wat leerkrachten nodig hebben om gemotiveerd rond een vakoverschrijdend thema te kunnen werken: een concreet en haalbaar educatief pakket.

De auteurs van het pakket waren zich bewust van de niet-evidente soms complexe terminologie die inherent is aan de behandeling van het “gender”-thema. Omdat leerkrachten niet altijd even vertrouwd zijn met termen als genderisme, gendervariatie, genderdiversiteit, transgender,... werd aan het begin van de bundel een begrippenkader opgenomen waarin alvast enkele kernbegrippen toegelicht worden. Het verveelt niet om deze uitleg te lezen; leerkrachten kunnen diezelfde uitleg immers gebruiken bij de verduidelijking van de begrippen in de klas. Het einde van de bundel bevat een meer omvangrijke verklarende woordenlijst (bijlage 2). Door hiervoor alert te zijn, zorgen de auteurs ervoor dat, indien verschillende leerkrachten binnen dezelfde school rond “gender” werken, dezelfde uitleg kan gegeven worden.

Ook over het soort materiaal dat binnen dit pakket gebruikt wordt, is duidelijk nagedacht: jongeren worden aan het denken gezet, de oefeningen trekken hun aandacht en dwingen hen tot reflectie. Een stelling zoals “mannen zouden ook zwanger mogen worden” kan jongeren emotioneel raken en reacties uitlokken. Een dergelijk choqueren kan erin resulteren dat leerlingen zich zeer snel in een groepsgesprek of –discussie gaan mengen en hierover durven debatteren. De genderthematiek wordt zodoende erg laagdrempelig en toegankelijk gemaakt.

In dit pakket werd geopteerd voor een brede benadering van de genderproblematiek. Zowel juridische, taalkundige, biologische, psychologische, historische als maatschappelijke en culturele aspecten worden aangekaart. Dit stelt vakleerkrachten in staat om het onderwerp efficiënt in hun lessen te behandelen. Verder is ook de invalshoek van het “Gender in the blender”-pakket interessant: de bundel gaat voorbij aan het bekritiseren van traditionele opsplitsingen tussen wat ‘vrouwelijk’ en ‘mannelijk’ is of hoort te zijn in de hedendaagse samenleving en de klemtoon komt te liggen op de identiteitsontwikkeling, zijnde één van de grootste ontwikkelingstaken van elke jongere. Er wordt stilgestaan bij vragen zoals “Wie ben ik?” en “In welke mate voel ik mij al dan niet vrouwelijk of mannelijk?”. Dit educatief pakket pakt stereotypen dus niet op een stereotype manier aan, zeg maar.

Tot slot schenkt het pakket aandacht aan concrete afspraken op klasniveau: de PIKASOL-lijst (dit staat voor Privacy – Ik-vorm – Kies – Actief – Seksueel divers – Oriëntatie – Lachen, luisteren), opgenomen in het begin van de bundel, vormt een soort ethische code waaraan leerlingen zich dienen te houden. Gelet op het delicate onderwerp en de emotioneel geladen visies of vertrouwelijke info die leerlingen kunnen uiten tijdens de les, lijkt dit een gepaste en noodzakelijke tool om te gebruiken vooraleer van start te gaan met de oefeningen.

**Negatief**
<span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het pakket “Gender in the blender” richt zich op het bespreekbaar maken en het werken rond genderdiversiteit binnen de klaspraktijk. Er wordt – de naam zegt het zelf – zeer specifiek stilgestaan bij de aanwezigheid van mannelijke én vrouwelijke aspecten in de identiteit. Het gaat over beleving, ervaring, gevoel en “Wie ben ik?”. Minder aandacht wordt besteed aan concrete regels, richtlijnen of tips voor leerkrachten omtrent het gendersensitief lesgeven. De enkele tips die wel op de website te vinden zijn, werden niet geïntegreerd in het pakket, wat een gemiste kans lijkt. <span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het uitgebreide gamma aan oefeningen is tegelijk een voordeel als een nadeel. Een educatief pakket van 190 pagina’s en 23 uitgewerkte oefeningen zou leerkrachten kunnen afschrikken: "Welke oefening is de ‘beste’? Zal ik met één oefening voldoende bereiken?..."

<span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Niettegenstaande de VOETen zeer duidelijk worden vermeld //(we verwijzen opnieuw naar de eerder gemaakte opmerking inzake het niet-actueel-zijn van het werkpakket)//, is het minder evident te achterhalen binnen welke vakken deze oefeningen kunnen gebruikt worden. Er worden weliswaar verschillende aspecten van de thematiek behandeld, maar toch zullen het vooral de leerkrachten Nederlands (lezen, spreken, discussiëren,…), godsdienst (persoonlijke mening vormen, discussiëren, identiteitsontwikkeling) en humane vakken zijn die deze oefeningen kunnen hanteren. Het lijkt wat bij de haren gegrepen om dergelijke oefeningen te implementeren in vakken zoals aardrijkskunde, chemie, fysica, wiskunde, sport,... Het pakket indiceert noch tot welke leerkrachten het zich specifiek richt noch binnen welke vakken hiervoor tijd en ruimte kan gemaakt worden. Hoewel niet onmogelijk, leent het pakket zich minder om op schoolniveau rond gender te werken.

<span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">De bronvermelding binnen het pakket zou nog uitgebreider kunnen. Daarnaast wordt er niet gerefereerd aan de laatste update van het pakket (//we stellen vast dat er zeker geen update is gebeurd sinds 2010)// en missen sommige artikels concrete publiceringsdata. Een verwijzing naar een mediatheek waar gemakkelijk actueel materiaal kan gevonden worden, zou een meerwaarde vormen.

<span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Hoewel het gebruikte materiaal reeds aantrekkelijk is, zou het nog meer kunnen afgestemd worden op de leefwereld van jongeren: vb. door verwijzingen naar muziekteksten, stereotypering in films en series, enzovoort.

= Bronnen/links =

<span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">www.genderindeblender.be

<span style="font-family: Tahoma,Geneva,sans-serif; font-size: 120%; line-height: 1.5;">Meer weten? Raadpleeg dan zeker de lesmap!