groep062013-klasniveau

Implementatie op klasniveau

Om een project rond afval effectief te maken, is een goed draagvlak op klasniveau absoluut noodzakelijk. Zoals in de beginanalyse duidelijk blijkt, leeft het thema afval niet bij de leerkrachten of leerlingen. Hier is dus duidelijk nog veel werk aan de winkel. Wanneer noch leerlingen, noch leerkrachten spreken van een probleem op dit vlak, zullen losse acties weinig zoden aan de dijk zetten.

In onze beginanalyse komt al aan bod dat de school momenteel wel al een aantal initiatieven lopen heeft op klasniveau. Zo is er de mogelijkheid om te sorteren (papierbak en vuilnisbak in de klas) en worden er wekelijks twee leerlingen aangeduid die verantwoordelijk zijn voor de orde en netheid van de klas. Ondanks de reeds geleverde inspanningen, kan dit nog beter. Het initiatief is er wel, maar de het nut en het belang van deze initiatieven moeten nog duidelijker gemaakt worden aan de leerlingen en leerkrachten.

Voor de implementatie van ons programma stellen wij in de implementatie op schoolniveau voor om alle actoren binnen de school de sensibiliseren en te motiveren om mee te werken aan het programma. Op klasniveau moet dit zeker merkbaar zijn. Als leerlingen en leerkrachten beter geïnformeerd zijn over het nut en het belang van de initiatieven zullen ze ook meer gemotiveerd zijn om deze tot een goed einde te brengen. Er zal niet langer gesorteerd worden omdat het moet, maar omdat men het wil. Dit vormt een belangrijk doel voor de school.

Concreet stellen we met ons programma het volgende voor:

Uit de interviews met de betrokken leerkrachten kwam de beginsituatie van de school en de verschillende klassen heel duidelijk naar voor. Het milieu en de afvalproblematiek is voor de leerlingen en leerkrachten geen prioritair thema. Er is dus nog werk aan de winkel !
 * Stap 1: Analyse van de beginsituatie en keuze van het thema / de thema(’s) **

De verschillende meetinstrumenten die door MOS worden voorzien, kunnen in de klas worden gebruikt om na te gaan welke maatregelen de school momenteel al treft om afval te vermijden.
 * Stap 2 Inventarisatie van de milieusituatie en opsporing van knelpunten **

Bij het inventariseren van de afvalsituatie kunnen een aantal tips van het programma 'Wees slim, vermijd afval' gebruikt worden. De leerlingen kunnen bij zichzelf te rade gaan over hoeveel papier ze dagelijks verbruiken en weggooien, hoeveel potentieel afval ze in hun jas en rugzak hebben, of hun lunch en tussendoortjes veel verpakkingen omvatten, of de eventuele schoolmaaltijden milieubewust gemaakt worden (geen voorverpakte producten, geen ingrediënten uit verre landen, ...), enzovoort. De leerkracht vervult hierbij een belangrijke functie. Hij/zij dient tijdens de les tijd vrij te maken voor het invullen van de enquête. Door het thema milieu een plaats te geven binnen bepaalde vakken, kunnen deze vakleerkrachten ook verantwoordelijk gesteld worden voor het invullen van de enquête. Aan de hand van deze enquête kan men nagaan hoe groot de afvalberg in elke klas is.

Bij de start van het nieuwe schooljaar nemen alle klassen deel aan de projectdag rond duurzame ontwikkeling, gebaseerd op het programma 'Studio Globo'. De leerlingen volgen onder meer de workshop ,low impact lama, rond klimaatverandering. Deze workshop heeft als doel de leerlingen en de leerkrachten te laten inzien dat verandering daadwerkelijk nodig is en wat de negatieve gevolgen voor moeder aarde zullen zijn indien we ons gedrag niet veranderen. Naast een algemene introductie op het thema duurzame ontwikkeling, wordt tijdens de projectdag ook de nodige aandacht besteed aan de afvalproblematiek, het centrale punt van ons programma. Eén van de activiteiten bestaat uit het ontwerpen van een leuke poster, affiche die leerlingen aanzet om hun afval niet zomaar te laten rondslingeren. Uit alle ingezonden affiches wordt nadien één ontwerp gekozen dat, gedurende het hele schooljaar, het uithangbord van de afvalcampagne zal zijn. Op het einde van de projectdag wordt de milieubeleidsverklaring toegelicht en is er de mogelijkheid tot vraagstelling en discussie. Na de toelichting van de acties die de school het komende jaar zal ondernemen in het kader van het afvalbeleid, ondertekent de hele school (alle leerlingen, leerkrachten, directie, administratief en onderhoudspersoneel) de milieubeleidsverklaring ! Door het plaatsen van hun handtekening engageren zich voor het project.
 * Stap 3: Sensibilisatie: het inleefmoment **

Naast de projectdag moeten de leerlingen en leerkrachten gedurende het hele schooljaar gemotiveerd worden om de afvalproblematiek actief aan te pakken. Op regelmatige tijdstippen zal men de aandacht opnieuw op de problematiek en het actieplan moeten vestigen. Zo kunnen er in de verschillende klassen tijdens verschillende vakken reflectiemomenten, discussies, debatten over afvalproblematiek georganiseerd worden. Bijvoorbeeld wanneer men tijdens de les aardrijkskunde het onderwerp landbouw behandelt, kan de leraar, aan de hand van een stellingenspel, de link leggen met het milieu. In lessen wiskunde kunnen er casussen of vraagstukken aan bod komen waarin de afvalproblematiek verwerkt wordt. Het programma 'In de vuilbak' biedt hiervoor uitgewerkte lessen aan. Door vanuit verschillende hoeken aandacht te geven aan de afvalproblematiek zullen leerlingen sneller de ernst van het probleem inzien en misschien ook meer gemotiveerd zijn om het probleem ook effectief aan te pakken.

Behalve de indirecte verwijzingen in de algemene vakken zoals aardrijkskunde en wiskunde, kan men leerlingen ook op een directere manier sensibiliseren. Op de website ([]) staan verschillende uitgewerkte lessen voor verschillende vakken. Tijdens een les informatica, gericht op leerlingen van de derde graad, wordt aan leerlingen gevraagd om hun computervaardigheden te gebruiken om zelf een sensibilisatiecampagne rond de afvalproblematiek op poten te zetten. Eventueel kan deze informaticales gecombineerd worden met de les 'sociale wetenschappen-opruimactie als sociaal gebeuren' ([]). In de les sociale wetenschappen ligt de focus voornamelijk op zwerfvuil en hoe men jongeren kan motiveren om zwerfvuil op te ruimen. Leerlingen worden dus gestimuleerd om na te denken over hoe zij zelf gemotiveerd kunnen worden om aan zo'n acties deel te nemen. Vakoverschrijvend werken rond het thema afvalproblematiek is dus zeker mogelijk. Een andere manier om leerlingen te motiveren is het schrijven van een 'creatief fictieverhaal' ([]). Tijdens deze les Nederlands, gericht op leerlingen van de derde graad, schrijven de leerlingen een verhaal schrijven waarin hun mening over afval en zwerfvuil aan bod komt. Voor meer uitgewerkte lessen kan u terecht op volgende site: []. Doordat de afvalproblematiek binnen verschillende vakgebieden aan bod komt, wordt de ernst van het probleem erg duidelijk. Leerkrachten kunnen deze lessen aangrijpen om leerlingen te motiveren om deel te nemen aan de milieuwerkgroep. Hoe meer leden die telt, hoe meer effect het project zal hebben !

Sensibiliseren in de klas zit tevens in kleine dingen. Wanneer iets genoteerd moet worden in de les, kan men bijvoorbeeld aansporen om een blad dubbelzijdig te gebruiken. Tipp-ex is niet goed voor het milieu en kan dus best vermeden worden. Dit zijn onderwerpen die interessant kunnen zijn voor een klasgesprek.

Niet alleen leerlingen, maar ook leerkrachten, directie en ouders dienen steeds opnieuw gemotiveerd te worden, ook op schoolniveau is het dus van belang dat hier stappen worden ondernomen.

De posters die leerlingen ontworpen hebben tijdens de projectdag of tijdens de hierboven beschreven les informatica krijgen een centrale, zichtbare plaats op de school. Dit is een vrij eenvoudige, maar daarom niet minder effectieve stap. Het toevoegen van een wedstrijdelement, de winnaar van elke klas is een jaar vrijgesteld van de klasorde, kan een extra stimulans zijn voor de leerlingen. Aan elke klas wordt gevraagd om na te denken over welke maatregelen men op school kan treffen om de afvalberg te verminderen. De leerkracht speelt hierbij een coachende en begeleidende rol. Mogelijke maatregelen die uit hun brainstorm naar voor kunnen komen zijn : het plaatsen van drankfonteintjes, het kopiëren van cursussen en notities op dubbelzijdig en gerecycleerd materiaal en andere tips uit het programma 'Jong geleerd is knap gerecycleerd'. Ook het programma 'Wees slim, vermijd afval' geeft enkele nuttige tips. Bijvoorbeeld bij de start van het schooljaar zorgen voor een brooddoos voor elke leerling/leerkracht. Door het promoten van brooddozen en herbruikbare drinkflessen wordt de afvalberg kleiner. Leerlingen die hun brooddoos systematisch gebruiken worden hiervoor beloond. De leerkracht kan de leerlingen eveneens motiveren om hun cursussen te kaften met recyclagemateriaal zoals oude tijdschriften of kranten. Het is de bedoeling dat de verschillende klassen met elkaar de strijd aangaan om beter te sorteren, nieuwe acties op poten te zetten, mee vorm te geven aan het afvalbeleid, ... . De klas die over het hele schooljaar het best presteert, is de winnaar van een milieuvriendelijke prijs ! Na de brainstorm in elke klas worden er klasverantwoordelijken afgevaardigd naar de milieuwerkgroep waar ze hun voorstellen presenteren. De milieuwerkgroep bekijkt welke voorstellen haalbaar zijn en welke niet. De haalbare maatregelen worden nadien geïmplementeerd in de school. Op deze manier worden de leerlingen niet louter betrokken bij de uitvoering van het project, maar ook bij de ontwikkeling ervan. Dit kan een positief effect hebben op hun intrinsieke motivatie om de afvalproblematiek aan te pakken.
 * Stap 4: Maatregelen bepalen en plannen **

In het kader van de voorgestelde acties van 'jongeren keren het klimaat', zamelen leerlingen enerzijds materiaal in voor de kringloopwinkel. Op die manier hopen we hen even te laten stilstaan bij hun koopgedrag. Dit effect kan wel enkel bekomen worden wanneer deze actie tijdens de lessen aangevuld wordt met een klasdiscussie. Hoe staan leerlingen tegenover recycleren ? Zijn het allemaal consumenten in een wegwerpcultuur ? Anderzijds sporen deze acties jongeren aan om zoveel mogelijk kraantjeswater te drinken en op die manier de afvalberg te verkleinen. Als de leraren toestaan dat de leerlingen een drinkfles met kraantjeswater meebrengen naar de klas wordt deze actie ook mee ondersteund.

Bij deze stap worden de concrete stappen ingevoerd. De winnende posters worden op een centrale plaats in de school opgehangen en vormen het uithangbord van de afvalcampagne gedurende het hele schooljaar. Verder is het de taak van de klastitularis om in de eerste maanden van het nieuwe schooljaar een tweetal uurtjes vrij te maken in de klas en samen met de leerlingen eens te gaan nadenken over mogelijke maatregelen die de school zou kunnen nemen om de afvalberg te verminderen. Welke acties zouden de leerlingen ondernemen ? Het is de bedoeling dat alle mogelijke initiatieven van een klas gebundeld worden en dat ze door een klasafgevaardigde worden voorgesteld aan de milieuwerkgroep. Het kiezen van die klasafgevaardigde mag dus niet uit het oog verloren worden. Nadat alle klassen hun acties en initiatieven gebundeld hebben wordt er een vergadering belegd met de milieuwerkgroep. Tijdens deze vergadering stelt elke klas hun acties voor. Het is de taak van de milieuwerkgroep om nadien een aantal haalbare voorstellen te implementeren. Nadat de milieuwerkgroep een aantal acties geselecteerd heeft, komen ze opnieuw samen met alle klasafgevaardigden om de acties voor het komende schooljaar uit te leggen. De klasafgevaardigden brengen op hun beurt verslag uit aan hun klas. Vanaf het ogenblik dat alle leerlingen op de hoogte gebracht zijn van de gekozen maatregelen gaan deze maatregelen van kracht ! Zo zal het sorteren gecontroleerd worden, het belang ervan zal af en toe worden opgefrist. De klastitularis verwijst de leerlingen naar de opgehangen affiches en motiveert hen om bewuster om te gaan met hun verpakkingen, tussendoortjes, ...
 * Stap 5: Maatregelen invoeren **

In de loop van het schooljaar worden de leerlingen dan nog eens uitgedaagd door de milieuwerkgroep. Enerzijds wordt hen gevraagd om zoveel mogelijk materiaal in te zamelen voor de kringloopwinkel. De leerlingen krijgen hiervoor 4 weken de tijd. Tijdens deze 4 weken zal er in verschillende lessen ook aandacht besteed worden aan het koopgedrag van leerlingen. Recycleren zij wel eens zaken of gooien ze dingen onmiddellijk weg wanneer ze het zelf niet meer gebruiken ? De mening van leerlingen is belangrijk en zal uitvoerig aan bod komen tijdens debatten e.d.

De taak van de klastitularis zal er eveneens uit bestaan om bij de leerlingen te bevragen wat ze van de acties vinden. Zijn ze tevreden over de gekozen acties ? Zijn ze gemotiveerd om met de acties mee te werken ? Zijn er acties die helemaal geen effect hebben volgens hen ? Hebben ze andere voorstellen die de acties wel kunnen doen slagen ? De mening en de visie van de klas wordt opnieuw gebundeld en de klasafgevaardigden leggen deze voor aan de milieuwerkgroep. Tijdens die bijeenkomst kan de milieuwerkgroep zelf ook feedback geven over de ondernomen acties. Op basis van de feedback van de leerlingen kan de milieuwerkgroep een aantal bijsturingen doen indien nodig. De klasafgevaardigden zijn verantwoordelijk voor de communicatie tussen de milieuwerkgroep en hun klas.
 * Stap 6: Tussentijds meten en registreren **

Ook op jaarbasis is er een klassikale evaluatie. Hoe vond de klas het om initiatief te nemen, om hun stem te mogen laten horen? Welke acties hadden succes, welke zijn niet voor herhaling vatbaar ? Hebben de acties een effect gehad op hun gedrag ? Gaan ze op school en thuis anders om met afval dan voorheen ? Opnieuw is het de klasafgevaardigde die de resultaten van deze bevraging zal terugkoppelen naar de milieuwerkgroep. Naast de mening van de leerlingen hebben zij ook een zicht op de mening van het lerarenkorps. Op basis van alle feedback kunnen zij dan evalueren wat er goed gegaan is en op welke vlakken er volgend schooljaar zeker nog werk aan de winkel is.
 * Stap 7: Beoordeling en terugkoppeling **

Terug naar inhoudsopgave.