022013-KadervoorLeerkracht

**Go home! ** **Terug naar de verkenningspagina! **

Voor de implementatie van een duidelijk en hanteerbaar programma binnen de klasgroep, is het nodig dat de leerkrachten die ermee zullen werken, een grondige omkadering krijgen zodat zij op een adequate manier tegemoet kunnen komen aan zowel de vereisten van het programma zelf als de noden en mogelijkheden van de leerlingen. Het is nodig dat de leerkracht in kwestie zélf inzicht heeft in hoe zij zelf empathie en wederzijds respect omzetten in de praktijk, vooraleer zij de klasgroep hierin kunnen ondersteunen. Hieronder kan je doorklikken naar de verschillende rubrieken waaruit deze omkadering zal bestaan voor het werken rond wederzijds respect en empathie bij leerlingen.

 “Jongeren maken problemen omdat ze problemen hebben.”
 * 1. Reflecteren **

De leerkracht ziet dat Kim al een tijdje afgeleid is van de les en nu haar buurman begint te storen. Leerkracht: “Kim, stop met praten!” Kim: “Maar meester, ik was niet aan het praten” Leerkracht (boos): “Dat is nu al de zoveelste keer en ik ben het beu. Jij hebt nooit wat gedaan. Ik wil dat je nu onmiddellijk stopt met praten.” Kim (boos): “Ik heb het altijd gedaan. De rest van de klas was zeker niet aan het praten?” Leerkracht: “Als je nu nog iets zegt, stuur ik je naar de directeur!” Kim (woedend): “Stuur me dan naar de directeur, dat kan me toch niets schelen. Stom mens!” Leerkracht (woedend): Dat laatste heb ik gehoord. Zo slim ben je ook weer niet. Je zou beter wat opletten want je hebt het nodig! En nu naar de directeur!” Kim wordt naar de directeur gestuurd. De leerkracht gaat verder met de les, maar de boosheid klinkt nog door in zijn stem. Na een tijdje zet hij de andere leerlingen aan het werk om even te kunnen bekomen van het incident. Even later zit Kim terug in de klas; om de lieve vrede mijdt de leerkracht haar voorlopig.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Wanneer onopgeloste conflicten zich opstapelen, bijna dagelijks, dan raakt de relatie tussen leerkracht en leerling danig geïnfecteerd. “Het wordt moeilijker de leerling nog in een positief daglicht te zien. Elk gesprek, elk contact tussen de leerkracht en de leerling dreigt – zonder het te willen – te ontaarden in een botsing waar alleen nog maar kwetsende en negatieve woorden vallen.” <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Nog meer woorden, straffen die strenger worden, de andere leerlingen raken geprikkeld, ...

**<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">2. Negatief proces **
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">De leerkracht kan een opmerking of een aanwijzing geven die, zelfs als ze neutraal is, negatief overkomt bij de leerling in kwestie omdat er reeds een voorgeschiedenis en sfeer van irritatie is. Een opmerking die voor de toevallige toehoorder eerder neutraal klinkt, kan voor een leerling negatief aankomen. Meestal gaat het dan om een leerling die al in een zekere zone van afwijzing is geraakt of er zichzelf heeft ingezet. De relatie leerkracht-leerling staat onder (hoog)spanning en een opmerking op deze licht ontvlambare grond geeft dan ook een uitslaande brand. Het ene woord lokt het andere uit en dit destructief spel van actie-reactie noemen we illustrerend ‘kick-boksen’. Iedere constructiviteit is ver weg. Negativiteit en generalisaties nemen toe, de inhoud van het geschil verdwijnt op de achtergrond en men verzeilt in een negatief proces of machtsstrijd die meestal eindigt met slaande deuren.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Hoe blijf je weg uit een negatief proces?
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Hieronder beschrijven we enkele aandachtspunten.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Reﬂectie. Wanneer je als leerkracht beseft dat je ‘gevangen’ zit in een dergelijk proces, dan is de eerste stap gezet.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Tijdig stoppen. De aanpak van gedragsproblemen in de klas begint in veel gevallen bij het tijdig stoppen van de negatieve processen. Pas als de band hersteld is en negatieve processen milderen, laat de leerling weer toe dat de leerkracht grenzen stelt en zijn goed gedrag positief bekrachtigt.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">“Niet nog meer van hetzelfde!”. Een steeds herhaalde zin verliest elk effect. Leerlingen (met gedragsproblemen) bouwen na verloop van tijd een ﬂ inke immuniteit op. Een onverwachte nieuwe (positieve) openingszet van de leerkracht trekt echter wel hun aandacht.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Je denken en voelen sturen je gedrag, en vice versa, al doende en afhankelijk van het resultaat, stuur je je denken en voelen bij, en dus ook weer je handelen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het initiatief ligt bij de leerkracht. Het is aan diegene die aan het pedagogisch roer staat (de ouder, leerkracht, opvoeder) om uit het negatief proces te stappen.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">“Gedrag is een vorm van communiceren.”

**<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">3. Non-verbale communicatie **
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Een leerling vertelde in een groepsgesprek dat ze het lesverloop kon voorspellen aan het gezicht van de leerkracht die de klas binnenkwam. Als leerkrachten verzuchten dat een bepaalde klas ‘moeilijk’ is, betekent dit dat de hoofdopdracht, het lesgeven, om allerlei redenen niet vlot of in de verdrukking komt: de les begint te laat, er is veel rumoer dat moeilijk stilvalt, leerlingen praten veel tijdens de les of dagdromen, geven ongevraagd commentaar, enz. De leerkracht moet soms autoritairder zijn dan hij zelf wil om de orde erin te houden.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Leerkrachten klagen over een moeilijke klas als ze (te) veel moeten investeren in sommige leerlingen. In moeilijke klassen schort er iets aan de verbindingen (niet aan de personen!) van bovenstaande driehoek. Moeilijke klassen hebben wel te maken met het ontbreken of onvoldoende aanwezig zijn van gepaste pedagogische vaardigheden en stijl: de kwaliteit van de lijnstukken van de driehoek. ‘Defecten’ in de driehoek worden tegelijkertijd de aanknopingspunten voor de aanpak.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Leerkrachten en leerlingen zijn bij dergelijke conflicten véél meer met communicatie bezig dan met de leerstof. Die communicatie verloopt bovendien vooral zonder woorden: een afgewende blik, de rug naar de leerkracht gekeerd, een opzettelijk genegeerde opmerking, ... Wanneer de communicatielijnen het klasgebeuren storen, dan lopen deze lijnen over àlle leerlingen van de klas, ook de medeleerlingen die niet ‘meespelen’. <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">De leerkracht zet deze communicatievormen ook in: gaat hij zitten of blijft hij staand lesgeven, maakt hij gebruik van het bord, ondersteunt hij de uitleg met handgebaren, kijkt hij de hele klas aan, ...? Onderzoek heeft aangetoond dat deze non-verbale signalen vijfenzeventig procent van de communicatie uitmaken.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Reflectievragen:
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Welke lichamelijke signalen van leerlingen vallen je op (van aangenaam tot storend)?
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Wat roepen die signalen bij je op (van medelijden over verbazing tot irritatie, ...)?
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Met welke lichamelijke signalen zet jij als leerkracht je positie in de klas kracht bij? Praat hierover met een collega.