groep052012-implementatie

Home = =

** Beschrijving van de implementatie van het eigen uitgewerkt programma (producten) ** Voor de implementatie van onze producten, het stappenplan voor de leerkrachten, de anti-pestkoffer op maat en de lijst van wetenschappelijke literatuur, maken we gebruik van het Instrumentarium voor leerkrachten en schoolteams van Blieck et al., 1994. We bekeken eerst welk implementatiemodel en schooltype van toepassing is. Het gaat om het integratiemodel dat het thema in alle vakken en in een aantal aspecten van het schoolgebeuren integreert volgens een vooraf bepaalde visie en planning. Het schooltype dat van toepassing is op de TSO en BSO afdeling van het College O.-L.-V-ten-Doorn is schooltype B waarbij de school actief is op vlak van vakoverschrijdende thema's, maar waar er nog discussie heerst over de systematische inbreng van o.a. het vakoverschrijdend thema "pesten".

1. Beginsituatie van de school 2. Beginsituatie van de leerkrachten 3. Beginsituatie van de leerlingen 4. Werken op klasniveau 5. Activiteiten op schoolniveau 6. Evaluatie

1. Beginsituatie van de school
De school staat ervoor open om rond het thema pesten te werken, gezien de knelpunten binnen de preventie en de aanpak van pestsituaties. Een uitgebreide beschrijving van de beginsituatie van de school, de leerkrachten en de leerlingen, kunt u lezen in de beginanalyse aan het begin van onze wiki. De projecten, het materiaal en het schoolklimaat rond "pesten" op schoolniveau, kan u terugvinden op de volgende pagina over de beginsituatie van de school. Indien u meer te weten wil komen over de meningen en ideeën van de leerlingen, kan u doorklikken naar de pagina rond de beginsituatie van de leerlingen. Wat de inbreng van de ouders betreft, daar hebben we officieel geen zicht op. Tijdens onze bevraging zijn we nooit met de ouders in contact gekomen en in onze enquete hebben we er ook niet expliciet naar gevraagd. Om in de eindfase van de implementatie goed te kunnen evalueren, formuleren we concrete doelstellingen op kennis-, vaardigheids-, en attitudeniveau.

2. Beginsituatie van de leerkrachten
Wanneer een leerkracht wil werken in de klas rond het thema pesten, is het belangrijk dat deze goed nadenkt over de eigen houding tegenover het behandelen van het thema 'pesten'. Hij denkt best na over de eigen motivatie en de voorkeur van aanpak bv. het werken rond het thema 'pesten' in de klas of een themadag. De leerkracht zal moeten uitmaken hoe hij/zij zelf tegenover het thema en de problematiek pesten staat, zich voldoende informeren over de problematiek om over een voldoende basiskennis te beschikken en de eigen opvattingen confronteren met meningen van collega's om voor zichzelf een duidelijk standpunt te kunnen bepalen.
 * Dit kan de leerkracht doen door de wetenschappelijke literatuur te raadplegen (cfr. basiscompetenties van de leerkracht: leerkracht als innovator, opvoeder, inhoudelijk expert, etc)
 * Het thema pesten met collega-leerkrachten te bespreken

Daarnaast is het essentieel dat de leerkracht een vertrouwensrelatie opbouwt met de leerlingen en de leerlingen kan motiveren, door bijvoorbeeld zich in te leven en in te spelen op de leefwereld van de leerlingen. Concreet kan de leerkracht een klasgesprek organiseren en de ervaringen rond pesten bij leerlingen bespreken. Mogelijke handvaten hiervoor zijn:
 * Videoreportage Koppen, Telefacts, Ter Zake, Reyers Laat,... rond pesten en de gevolgen ervan (vb. zelfmoord, laag zelfbeeld, weinig sociale contacten,...)
 * Krantenartikel over een actueel gebeuren (vb. zelfmoord in school naar aanleiding van aanslepende pesterijen,...)
 * Tijdens de week van het pesten: kringgesprek met leerlingen
 * Getuigenissen van ex-gepesten in de klas zelf

Door de lossere sfeer bij het bespreken van het vakoverschrijdend thema 'pesten' en de grotere verantwoordelijkheid die de leerkracht geeft aan de leerlingen, is het mogelijk dat sommige leerlingen van de gelegenheid gebruik maken om zich anders te gedragen en de orde te verstoren. Ordeproblemen kunnen te wijten zijn aan conflicten tussen de leerkracht en een leerling, moeilijkheden bij het uitoefenen van gezag door de leerkracht, ongeïnteresseerdheid van de leerlingen voor het onderwerp, een onzeker gevoel of plankenkoorts bij de leerkracht. Verschillende remedies zijn hierbij mogelijk:
 * Praat met storende leerlingen
 * Geef de leerlingen meer verantwoordelijkheid
 * Probeer respect af te dwingen bij de leerlingen
 * Probeer storingen te voorkomen door duidelijke groepsregels af te spreken
 * Reageer onmiddellijk en altijd op storend gedrag (een doordringende blik of het creëren van stilte is soms al voldoende)
 * Volg eventueel een nascholing rond assertiviteit en gesprekstechnieken

Tenslotte is het belangrijk dat de leerkracht goed nadenkt over de werkvormen die hij/zij zal gebruiken om het thema pesten te behandelen. Actieve ervaringsgerichte werkvormen zijn optimale werkvormen om naast het bijbrengen van kennis ook attitude- en vaardigheidsveranderingen op gang te brengen bij de leerlingen. De leerlingen zullen meer onthouden en het geleerde gemakkelijker kunnen toepassen in de praktijk. Onze anti-pestkoffer op maat biedt de leerkrachten een waaier aan werkvormen aan.

De school kan deze beginsituatie van de leerkrachten (kennis, houding, vaardigheden) in kaart brengen door bijvoorbeeld een bevraging te organiseren bij de leerkrachten of focusgroepen te organiseren.



3. Beginsituatie van de leerlingen
Als een leerkracht het thema pesten wil bespreken, gaat deze best na of de leerlingen reeds de voorbije leerjaren of in andere vakken het thema pesten besproken heeft. Het heeft immers geen zin om eenzelfde onderwerp eindeloos te herhalen omdat leerlingen op den duur overbelast zijn. Uit ons onderzoek blijkt dat preventie van pesten nog maar weinig aan bod gekomen is in vakken. De leerkracht peilt naar de interesse van de leerlingen voor het thema en de voorkennis via een kennispeiling (ondervraging naar feiten), een attitudepeiling (ondervraging naar opvattingen, normen en waarden), een peiling naar gedrag (ondervraging naar vaardigheden). Dit kan via werkvormen zoals:


 * Het plaatsen van een oproep op Smartschool waarbij hij/zij de vraag stelt welke leerkracht reeds rond het thema pesten heeft gewerkt
 * Het e-mailen van de collega-leerkrachten ter bevraging van eerdere besprekingen omtrent pesten[[image:96f99c89dd3480471119372cf426ad74.jpg width="149" height="137" align="right"]]
 * Het bespreken van het thema tijdens een personeelsvergadering of tijdens de pauzes
 * Het oprichten van een werkgroep 'pesten' per graad
 * Het afnamen van een enquête bij de leerlingen
 * Het plaatsen van een ideeënbus in de gang waar leerlingen ideeën kunnen deponeren
 * Het plaatsen van een ideeënposter of woordenwolk waar ideeën kunnen worden genoteerd
 * Het voeren van kringgesprek met de leerlingen in de klas
 * Het brainstormen in de leerlingenraad over de voorkennis omtrent pesten bij de leerlingen

Indien een leerkracht te maken heeft met een moeilijkere leerlingengroep, is het belangrijk dat de leerkracht goed uitlegt waarom er gewerkt wordt rond het thema pesten. Wanneer leerlingen uit verschillende socio-culturele milieus komen, is het belangrijk leerlingen bewust te maken van de veelheid aan gewoontes, gedragingen en leefsituaties als een eerste stap naar verdraagzaamheid.

Om actieve werkvormen te gebruiken en het thema pesten in een veilige sfeer te behandelen, is het belangrijk om zicht te hebben op de onderlinge relaties binnen de klas. Het is noodzakelijk dat de leerkracht zicht heeft op hoe de leerlingen zich voelen in de klas en of ze goed opschieten met hun klasgenoten. Om te peilen naar deze sociale omgang binnen de klas, kan de leerkracht eventueel:
 * Een vragenlijst afnemen bij de leerlingen
 * Informatie inwinnen bij vertrouwensleerkrachten zoals de klastitularis
 * Een enquête afnemen bij de leerlingen met de vragen "Wie vind je het leukst in de klas?" en "Wie vind je het minst leukst in de klas?"

4. Werken op klasniveau
Bij het werken op klasniveau kan de leerkracht kiezen voor een vernieuwende aanpak. Men kan tevens verdere stappen ondernemen om collega's en anderen (bijvoorbeeld de interne leerlingenbegeleiding) te motiveren en te inspireren. Volgens De Blieck, et al. (1994) worden doelstellingen in verband met vakoverschrijdende thema's sneller bereikt wanneer deze doorgetrokken worden naar andere lessen en naar het pedagogisch handelen in het hele gebeuren. Je kan hiervoor je collega's de gelegenheid bieden om kennis te laten maken met activiteiten die je in je klas uitvoert. Mogelijke werkvormen hiervoor zijn:
 * De leerkrachten bij elkaar in de klas uitnodigen en laten observeren
 * Gastleerkrachten uit andere scholen van dezelfde scholengemeenschap uitnodigen in de klas en laten observeren
 * De interne leerlingenbegeleiding of directie uitnodigen in de klas en laten observeren
 * Discussies opstarten tijdens personeelsvergaderingen of via een discussieforum op Smartschool
 * Reflectieverslagen opmaken over elkaars aanpak, als startpunt voor een constructief gesprek
 * Duo-teaching

Meer informatie kan u terugvinden op de pagina met de anti-pestkoffer op maat. Daar kan u een aantal lessuggesties terugvinden die u op weg kunnen helpen om te werken op klasniveau.

5. Activiteiten op schoolniveau
Het is belangrijk dat alle leerkrachten op schoolniveau voldoende gemotiveerd en betrokken worden bij het anti-pestbeleid op school. Dit om er voor te zorgen dat het vakoverschrijdend thema op een voldoende manier wordt nagestreefd door alle leerkrachten. Een bevraging bij de leerkrachten is dan ook noodzakelijk. Opinies, meningen, standpunten, ... van alle actoren op schoolniveau moeten door de directie verzameld worden. Dit kan op volgende manieren:
 * De directie kan hierover een interne vergadering voeren
 * Voor leerkrachten en opvoedend personeel kan gebruik gemaakt worden van een enquête, een woordenwolk, een opiniepeiling aan de hand van stellingen
 * Een externe spreker uitnodigen die komt vertellen over het thema "pesten" met aansluitend een debat
 * Bij leerlingen kan men werken met behulp van vragenlijsten, groepsgesprekken tijdens de klasuren, de leerlingenraad raadplegen, ...
 * De ouders kan men het best bevragen aan de hand van een brief die meegegeven wordt met de leerlingen, er kan een ouderavond georganiseerd worden rond het thema, ...
 * Aan de school verbonden begeleidingsdiensten, pedagogische begeleiders en externe organisaties worden best bevraagd tijdens een vergadering

Uit bovenstaande bevragingen kan men enige weerstand bij collega's ervaren. Hier kan men op inspelen door een open gesprek te voeren met deze collega's. Een publiekelijke confrontatie dient hierbij vermeden te worden. Tijdens het gesprek kan op zoek gegaan worden naar gemeenschappelijke standpunten en mogelijke verschilpunten. Op deze verschilpunten kan dan dieper ingegaan worden aan de hand van een motivatiegesprek.

Er kan ook een studiedag georganiseerd worden voor het schoolpersoneel omtrent het thema "pesten". De elementen die leiden tot een leerrijke studiedag zijn de volgende:
 * Inleidende lezing: getuigenissen van slachtoffers of pesters, een filmfragment of reportage (bijvoorbeeld uit Koppen), ...[[image:studiedag3.jpg width="187" height="142" align="right"]]
 * Werkwinkels:
 * Elementen uit de anti-pestkoffer op maat en uit het stappenplan voor de leerkrachten concreet inoefenen. Bv. nieuwe werkvormen uitproberen
 * Eventueel een externe organisatie (Bijvoorbeeld het CLB) haar ondersteuningsaanbod laten voorstellen
 * Een kennistest rond "pesten" uitwerken
 * Een rollenspel bij leerkrachten omtrent mogelijke reacties bij het vaststellen van pestgedrag (bijvoorbeeld een instaptheater)
 * Slotvergadering met het hele schoolteam waarbij verslag wordt uitgebracht van de werkwinkels. Enkele leuke evaluatietechnieken zijn de volgende:
 * De handlezer, waarbij men per twee elkaars hand gelezen wordt en de mening van de ander voorspeld wordt over de sessie. Daarna wordt er feedback uitgewisseld.
 * Ruimte-evaluatie, waarbij je dicht of veraf van de persoon moet staan. De plaats in de ruimte bepaalt de score van de werkwinkel. Hoe dichter je bij een persoon staat, hoe beter.
 * Evaluatieformulier, waarbij een kritisch punt en een sterk punt neergeschreven wordt.
 * Stellingen rond pesten en verzoeningen plaatsen bij de werkwinkels. Stellingen rond pesten plaatsen bij de werkwinkels die wat negatiever worden beoordeeld, de verzoeningstellingen worden geplaatst bij die werkwinkels die goed bevonden werden

Voor de leerlingen kunnen ook specifieke themadagen rond pesten georganiseerd worden. Dit kan bijvoorbeeld tijdens de week van het pesten, maar dit hoeft niet! Wanneer dit tijdens de week van het pesten plaatsvindt, kan er makkelijk verwezen worden naar de actualiteit en de verschillende media rond pesten. Een mogelijke planning voor en leuke elementen tijdens een themadag zijn:
 * In de voormiddag:
 * Een korte inleiding op het thema aan de hand van een getuigenis, filmfragment, actualiteit, een boek,...
 * Informatie over de prevalentie van pesten, de mogelijke vormen van pesten, hoe het kan voorkomen, wanneer, ...
 * Tijdens het middageten: het menu kan aangepast worden aan het thema, bijvoorbeeld 'anti-pestfrietjes'; 'anti-pesta', ...
 * In de namiddag:
 * Mogelijke manieren om tegemoet te komen aan pestgedrag bijvoorbeeld aan de hand van een sociale vaardigheidstraining, kwetsbaarheidstraining,...
 * Afsluiten met het geven van complimentjes aan de klasgenoten aan de hand van pluim-post-its of een complimentenkaart

Achter de volgorde van deze themadag zit een visie, namelijk dat er eerst stilgestaan wordt bij het pesten zelf en de gevolgen er van, om daarna de leerlingen richtlijnen aan te leren om preventief en curatief op te treden bij pesten. De dag kan zo met een positieve noot, de 'take-away-message' afgerond worden.

6. Evaluatie
Tot slot moeten de doelstellingen geëvalueerd worden op verschillende momenten en aspecten. Hiervoor kan als volgt te werk gegaan worden: Belangrijk is een tussentijdse evaluatie waarbij de activiteiten tijdig kunnen worden bijgestuurd. Zo kan er specifiek ingegaan worden op de noden en de vorderingen van de leerlingen en de leerkrachten. De balans kan hier opgesteld worden voor effectieve en minder effectieve werkvormen. Enkele technieken voor de **tussentijdse evaluatie**:

Leerkrachten:
 * Casus: de verschillende stappen van het stappenplan laten toepassen om zo te peilen naar het kennisniveau
 * Bevraging door de interne leerlingenbegeleider om zo het kennisniveau tussentijds te evalueren
 * Stellingenspel om de attitudes van de leerkrachten te evalueren
 * Observatie (bijvoorbeeld directie/ interne leerlingenbegeleider/ CLB) van de vaardigheden ten einde een tussentijdse vaardigheidsevaluatie te bekomen

Leerlingen: > >
 * Quiz bij de leerlingen omtrent hun kennis over pesten
 * Rollenspel of inlevingsspelen met behulp van beeldmateriaal. Deze werkvorm peilt naar de attitude en de vaardigheden van de leerlingen
 * Observatie door de leerkrachten (In welke mate komt pesten nog voor op de speelplaats, de klas, pauzes,...?) om de vaardigheden te evalueren
 * Vragenlijst (opletten dat leerlingen niet teveel vragenlijsten voorgeschoteld krijgen) om de kennis over pesten te evalueren

Na het doorlopen van het volledige anti-pestbeleid op school is een **eindevaluatie** noodzakelijk en zeer nuttig. Deze eindevaluatie kunnen we opsplitsen in een product- en een procesevaluatie. Bij de **productevaluatie** wordt nagegaan of het gewenste resultaat wel bereikt is. Hier wordt specifiek gefocust op de specifieke doelstellingen. Om te weten op welke manier het resultaat bereikt is, wordt gebruik gemaakt van een **procesevaluatie**. Dit is eerder een kritische bevraging van de effectiviteit van het beleid. Enkele evaluatietechnieken per verschillende doelstellingenniveaus:

De leerkrachten : **__Kennis__**
 * Weet-vragen
 * Rollenspel
 * Groepsgesprek
 * Stripverhaal/ toneelstuk

**__Vaardigheid__**
 * Nabespreking bij videofragment
 * Zelfconfrontatie op video
 * Demonstraties
 * Incidentmethode

**__Attitude__**
 * Discussie
 * Simulatiespel
 * Stellingenspel
 * Spontane uitingen en argumenten

De leerlingen: **__Kennis__**
 * Dezelfde enquête zoals bij de beginsituatie (post-test)
 * Werken aan de hand van het laten invullen van tekstballonnen bij mogelijke situatieschetsen
 * Kennisvraag aan het einde van een toets
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Quiz

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">**__Vaardigheid__**
 * Rollenspel met instructies
 * Groepswerk: toneelstuk opvoeren
 * Spontane situaties die zich voordoen op school gaan evalueren
 * Nabespreking bij een filmfragment

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">**__<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Attitude __** >
 * Schrijfopdracht bijvoorbeeld een opstel
 * Debat omtrent het thema pesten (pro-contra-stellingen)
 * Individueel gesprek met leerkracht of interne leerlingenbegeleiding
 * Strip- en cartoonanalyse

Home