groep062013-nieuw+samengestelde+programma

Programma

Zoals al eerder vermeld, is ons programma gebaseerd op het stappenplan van het programma 'Milieuzorg Op School' (MOS), met een aantal extra toevoegingen. Hieronder volgt een bespreking van de verschillende stappen die aan bod komen in het programma 'Milieuzorg Op School'. We hebben hierbij ook eigen accenten gelegd en een aantal stappen van plaats verschoven, daar wij meenden dat dit zou leiden tot een voor ons meer logische volgorde.

Stap 1: Analyse van de beginsituatie en keuze van het thema / de thema(’s).
Een doorlichting van de school. Wat is de beginsituatie? Wat doet de school al goed en waar scoren ze minder op gebied van de vakoverschrijdende eindtermen? Is de school klaar voor een vakoverschrijdend project waarbij de leerlingen actief worden betrokken? Welke acties passen best bij het profiel van de leerlingen en hebben de grootste kans op slagen? Welke activiteiten heeft de school al georganiseerd, in het kader van de VOETEN? Wie zijn de sleutelfiguren op het gebied van milieu op onze school? Om op al deze vragen een antwoord te kunnen formuleren moet men de beginsituatie van de school grondig analyseren. Dit kan men op verschillende manieren aanpakken, o.a. door een bevraging van leerkrachten, het oplijsten van alle activiteiten die de school al organiseert in het kader van de vakoverschrijdende eindtermen. Die grondige analyse moet aan het licht brengen welk thema best (eerst) wordt aanpakt. Het is niet de bedoeling hiermee een waardeoordeel over de school te vormen. De analyse moet de school in staat stellen om de VOETEN, in het algemeen, doordacht en systematisch aan te pakken. Bij de keuze van het thema dient men ook rekening te houden met het profiel en de ligging van de school, de specifieke schoolcultuur, de slaagkans en het media­genieke karakter van bepaalde maatregelen.

Uit de interviews met de betrokken leerkrachten bleek dat er in deze school nog aan verschillende vakoverschrijvende eindtermen kan gewerkt worden. De leerkrachten stelden uiteindelijk zelf het thema duurzame ontwikkeling, milieuproblematiek voor. Gezien de afvalproblematiek in en rond de school hebben we in samenspraak met de school gekozen om, binnen het thema duurzame ontwikkeling, voornamelijk te focussen op het afvalbeleid.

Het is de bedoeling dat er voor de 'sensibilisatieprojectdag' een werkgroep geïnstalleerd wordt die zich op school zal bezighouden met het thema duurzame ontwikkeling in het algemeen en meer specifiek met de afvalproblematiek. Deze werkgroep kan bestaan uit directie, leerkrachten, administratief personeel, afgevaardigden van de leerlingenraad, ... . Deze werkgroep zal enerzijds het centrale aanspreekpunt worden voor alles wat te maken heeft met duurzame ontwikkeling op school. Anderzijds zullen zij verantwoordelijk zijn voor het denken rond en uitwerken van activiteiten rond duurzame ontwikkeling en de afvalproblematiek. De werkgroep zal ook de huidige milieusituatie op school in kaart brengen en de verschillende knelpunten lokaliseren.

De beginsituatie van het gekozen thema duidelijk in kaart te brengen is een belangrijke taak van de milieuwerkgroep. Inzicht hebben/krijgen in de belangrijkste knelpunten is noodzakelijk om mogelijke oplossingen te bedenken. Welke activiteiten heeft de school al georganiseerd in het kader van de vakoverschrijdende eindterm duurzame ontwikkeling ? Hoe zijn die activiteiten verlopen ? Wat waren positieve aspecten die eventueel in de toekomst herhaald kunnen worden ? Welke zaken kunnen in de toekomst beter achterwege gelaten worden ? Een grondige analyse van de beginsituatie rond het thema milieu maakt de latere evaluatie gemakkelijker. Meten is het begin van weten. Streef naar aantoonbare, meetbare resultaten. Voor de verschillende milieuthema’s heeft MOS een aantal meetinstrumenten ontwikkeld, o.a. 'vragenlijst afval en duurzame materialen', 'OVAM - meetinstrument'. Deze instrumenten kan je terugvinden in het MOS-praktijkboek, 'Een goede cocktail is het lekkerst', gratis te downloaden op de website.
 * Stap 2: Inventarisatie van de milieusituatie en opsporing van knelpunten. **

Om een beter zicht te krijgen op de huidige afvalproblematiek op school en eventuele knelpunten te lokaliseren kunnen de leerlingen één van bovenstaande vragenlijsten afnemen. Ze kunnen, op basis van die vragenlijsten, ook zelf een enquête opstellen en afnemen bij hun medeleerlingen en leerkrachten. Verder kan ook het interviewen van bepaalde sleutelfiguren binnen de school (de directie, de preventieadviseur, ...) eventuele knelpunten van het afvalbeleid blootleggen. Aangezien de buurtbewoners de afvalproblematiek rond de school initieel hebben aangekaart, zal het belangrijk zijn dat ook zij gehoord worden. Leerlingen kunnen, samen met een leerkracht, een vergadering beleggen met de buurtbewoners om eens te luisteren welke problemen zij ervaren en hoe de leerlingen die problemen zouden kunnen aanpakken.

Bij het inventariseren van de afvalsituatie kunnen ook een aantal tips van het programma 'Wees slim, vermijd afval' gebruikt worden. De leerlingen kunnen eens bij zichzelf nagaan hoeveel papier ze dagelijks verbruiken en weggooien, hoeveel potentieel afval ze in hun jas en rugzak hebben, of hun lunch en tussendoortjes veel verpakking bevatten, of de eventuele schoolmaaltijden milieubewust gemaakt worden (geen voorverpakte producten, geen ingrediënten uit verre landen, ...), enzovoort.

Aangezien wij ,binnen het algemene thema duurzame ontwikkeling, werken binnen het aandachtsveld afval, zullen wij voornamelijk focussen op de afvalproblematiek. Heel veel interessante informatie over dit thema kan de school terugvinden in deze folder.

Hoe schudden we iedereen wakker? Hoe betrekken we zoveel mogelijk leerlingen en personeelsleden bij het project? Sensibilisatiemomenten vinden geregeld plaats. Er wordt dan niet alleen de aandacht gevestigd op de geplande acties en verwachtingen, er wordt ook tracht om anderen te overtuigen van het nut ervan. Je stimuleert, motiveert, inspireert en mobiliseert. Het is dan ook de bedoeling dat mogelijke weerstanden bij anderen op voorhand worden ingeschat en dat de communicatie hieraan wordt aangepast. Op school zijn er ‘belangengroepen’ en hopelijk ook kritische mensen die de economische en praktische haalbaarheid van bepaalde maatregelen in vraag stellen. Creëer bereidheid, wil en motivatie om daadwerkelijk verbeteringen door te voeren.
 * Stap 3: Sensibilisatie: het inleefmoment. **

Binnen het programma kiezen wij ervoor om de leerkrachten en leerlingen te sensibiliseren en motiveren door een projectdag over duurzame ontwikkeling te organiseren. Voor deze projectdag wordt een beroep gedaan op het programma 'Studio Globo'. De jongeren kunnen onder meer de workshop rond de klimaatverandering, low impact lama, volgen. Deze workshop heeft als doel de leerlingen en de leerkrachten te laten inzien dat verandering daadwerkelijk nodig is en wat de negatieve gevolgen voor moeder aarde zullen zijn indien we ons gedrag niet veranderen. Naast een algemene introductie op het thema duurzame ontwikkeling, zal tijdens de projectdag ook de nodige aandacht besteed worden aan de afvalproblematiek, het centrale punt van ons programma. .

Op het einde van deze projectdag moet de hele school (alle leerlingen, leerkrachten, directie, administratief en onderhoudspersoneel) een milieubeleidsverklaring ondertekenen, waarmee ze toont zich te engageren voor het project. Deze verklaring, met alle handtekeningen, kan nadien een plaats krijgen op een centrale plaats in de school, bijvoorbeeld de refter, de speelplaats, ... . Op die manier wordt iedereen aan het project herinnert wanneer ze aan die plaats voorbijkomen.

**Stap 4: Maatregelen bepalen en plannen.** Welke milieuwinst en educatieve winst beogen we? Hoe pakken we het aan? Welke maatregelen zijn haalbaar? Is de oplossing duurzaam? Hoeveel kost het? Waar gaat men dat geld halen? Wat is de pedagogische winst? Zet opties om in acties en houd daarbij rekening met de prioriteiten en milieuambities. Een goede organisatie, tijdschema en voldoende partners zijn noodzakelijk. Om verbetering te bereiken werk je een strategie uit. De invoering van elk van de gekozen maatregelen vraagt een nauwkeurige planning.

Opnieuw kan de school hier gebruik maken van de tips van het programma 'Wees slim, vermijd afval'. Zo kan de school bij de start van het schooljaar voor elke leerling/leerkracht een brooddoos en een herbruikbare drinkfles voorzien. Door het promoten van brooddozen en herbruikbare drinkflessen wordt de afvalberg kleiner. Ook het organiseren van een wedstrijd "Kaft je boeken op een leuke en originele manier met afvalpapier" is een manier om leerlingen een andere kijk te geven op afval. Beide maatregelen worden best ingepland tijdens de eerste maand van een nieuw schooljaar.

Ook uit het programma 'Jong geleerd is knap gerecycleerd' kan je handige tips halen voor het bepalen en plannen van maatregelen. Door alle cursussen en notities dubbelzijdig, op gerecycleerd papier te kopiëren kan men de afvalberg aanzienlijk verkleinen. Het drankafval (brikjes, plastic flesjes, blikjes) kan men verminderen door op de speelplaats drankfonteintjes te plaatsen en door tijdens de middag drank in glazen flesjes aan te bieden.

Het programma 'in de vuilbak' levert eveneens een aantal leuke maatregelen om die afvalberg te verminderen. Dit programma gaat voornamelijk over het verminderen van zwerfvuil. Zo kan men leuke affiches printen om uit te hangen op school. Indien voldoende leerlingen over een smartphone/tablet beschikken en er een wifi-netwerk op school aanwezig is, kan men met leerlingen het spel 'In de vuilbak' spelen. Ter hoogte van sommige vuilbakken zijn er de zogenaamde hotspots, waar leerlingen met hun smartphone of tablet kunnen surfen op het internet en het spel 'In de vuilbak' spelen. Op de site van dit programma bevindt zich een kaart waarop je kan ontdekken waar zo een vuilbakken zich bevinden ([|www.indevuilbak.be]). Verder kunnen de leerlingen en leerkrachten tijdens verschillende vakken (o.a chemie, informatica, Nederlands, ...) aan de slag rond het thema afval. Leerkrachten kunnen hiervoor gebruik maken van afgewerkte lesfiches en educatief materiaal dat in dit programma voorzien wordt en dit voor de eerste, tweede en derde graad van het secundair onderwijs.

Verder kan de school, inclusief leerkrachten, zich engageren om mee te doen met twee uitdagingen van 'jongeren keren het klimaat'. Dit programma, waarbij men jongeren bewust wil maken van de klimaatproblematiek, bestaat eigenlijk uit 5 uitdagingen. Wij hebben geopteerd voor twee uitdagingen, die het best aansluiten bij het thema afval.

__ Uitdaging 1: __ Leerlingen zamelen materiaal (boeken, kledij, ...) in voor de kringloopwinkel. Op die manier kunnen de leerlingen kun koopgedrag in vraag stellen en eens stil bij het recycleren van materialen. Men kan dit eventueel aanvullen met een leuke klasdiscussie over een aantal stellingen.
 * __ Uitdaging 2: __ Leerlingen worden aangemoedigd om een hele dag kraantjeswater te drinken. Op die manier laat men hen eens stil staan bij de grote afvalberg die blikjes, flesjes en drankkartons veroorzaken.

Tot slot behouden we ook de maatregelen die de school reeds heeft genomen op het vlak van afvalbeleid. Elke week zijn er twee leerlingen per klas verantwoordelijk voor de orde van de klas. Zij zorgen ervoor dat op het einde van de dag het bord schoongemaakt is, de klas geveegd en de vuilnisbak en papierbak geleegd zijn in de juiste containers. Door het plaatsen van een aparte papierbak in de klas worden de leerlingen eveneens attent gemaakt op het sorteren. Ook de wekelijkse milieuploeg, die verantwoordelijk is voor de orde op de speelplaats, en de actie waarbij op regelmatige basis zwerfvuil wordt opgeruimd in de buurt zijn goede maatregelen die hun vruchten afwerpen en die we zeker willen behouden.

Na het bepalen en plannen van de maatregelen, nu het echte werk !
 * Stap 5: Maatregelen invoeren. **

De gekozen maatregelen voer je systematisch in. Je laat ze samen verlopen met educatieve momenten in de verschillende vakken en in projecten die de vakken met elkaar verbinden. Zorg voor een degelijke werkverdeling en een efficiënte organisatie van de activiteiten. Hoe meer medewerkers die goed weten wat van hen wordt verwacht, hoe lichter het werk.

Bij de start van het nieuwe schooljaar krijgen alle leerlingen en leerkrachten een brooddoos en eventueel een herbruikbare drinkfles. Er wordt benadrukt dat het de bedoeling is dat leerlingen die brooddoos (en drinkfles) ook effectief gaan gebruiken. Het is dus niet de bedoeling dat leerlingen hun lunchpakket nog meebrengen in zilverpapier. Tijdens de pauzes en de middag biedt de school drank aan in glazen flesjes voor een klein prijsje. Op die manier hoeft men geen drankautomaten met blikjes meer op school te plaatsen en zal het drankafval (brikjes, blikjes, plastic flesjes) verminderen. Ook het plaatsen van drinkfonteintjes op de speelplaats kan een invloed hebben op de hoeveelheid afval. Nog bij de start van het nieuwe schooljaar introduceert de school de wedstrijd "Kaft je boeken op een leuke en originele manier met afvalpapier." De leerlingen krijgen 2 weken tijd om hun boeken op een leuke en originele papier te kaften met afvalmateriaal. Binnen elke klas wordt er een winnaar verkozen die bijvoorbeeld een heel jaar vrijgesteld is van de orde van de klas.

De school kan zich eveneens de gewoonte eigen maken om alle cursussen voor leerlingen dubbelzijdig te kopiëren op gerecycleerd papier.

Het is belangrijk dat de vakoverschrijdende eindtermen in verschillende lessen aan bod komen, dus ook het thema duurzame ontwikkeling en de afvalproblematiek. De school kan enerzijds kiezen om doorheen het schooljaar de leerkrachten tijdens de verschillende lessen rond het de afvalproblematiek te laten werken. Leerkrachten kunnen hiervoor gebruik maken van het educatieve materiaal uit het programma 'In de vuilbak'. Gekoppeld aan deze lessen kunnen dan ook de uitdagingen (een dag lang kraantjeswater drinken en materiaal inzamelen voor de kringloopwinkel) aan bod komen. Anderzijds kan de school ook opteren voor een tweede projectdag waarbij de leerlingen vanuit verschillende standpunten/vakken geconfronteerd worden met de afvalproblematiek. Tijdens deze dag zou de school de leerlingen ook kunnen uitdagen om gedurende de hele dag enkel kraantjeswater te drinken. Een uitstap naar de kringloopwinkel kan die dag ook op het programma staan.

De school gaat herhaaldelijk na wat het effect is van de genomen maatregelen, zowel op educatief vlak als op het vlak van de concrete milieuwinst. Je controleert ook regelmatig of maatregelen worden nageleefd en of ze nog actueel zijn. Gaan we erop vooruit? Hebben we nu minder afvalzakken? Is er minder drankafval ? Duidt de elektriciteitsmeter op minder verbruik? Wat vinden de leerlingen van de opgeknapte speelplaats? Maken leerlingen en leerkrachten gebruik van de brooddoos? Heeft de inzamelactie voor de kringloopwinkel leerlingen effectief laten stilstaan bij hun koopgedrag ? Hebben we onszelf onderschat of overschat? Dit alles kan bevraagd worden via een korte enquête.
 * Stap 6: Tussentijds meten en registreren. **

Bij de tussentijdse meting zal het bij deze school erg belangrijk zijn dat ook de buurtbewoners opnieuw gehoord worden aangezien zij de afvalproblematiek hebben aangekaart. Na een aantal weken/maanden kan men opnieuw een vergadering plannen met de afgevaardigden van de school (directie, leerkracht, leerlingen, ...) en de buurtbewoners en kunnen de verschillende standpunten besproken worden. Ligt de schoolomgeving er netter bij of wordt er weinig of geen verschil opgemerkt door de buurt ? Hebben de genomen maatregelen wel effect gehad ?

Stap 7: Beoordeling en terugkoppeling.
Hoe verliep het werkjaar? Wat was goed en behouden we? Wat was niet zo goed en laten we beter los? Wat voegen we toe? Wat pakken we anders aan? Welk thema kunnen we er volgend schooljaar bijnemen? Hoe verdiepen we het thema/de thema’s dat/die we al behandelden? Opnieuw zullen de buurtbewoners hier gehoord moeten worden. Maar het zal ook belangrijk zijn om bij de leerlingen en leerkrachten zelf eens te polsen wat zij van de getroffen maatregelen vinden? Hebben die maatregelen effect gehad of toch niet ?

Terug naar programma