Wetenschappelijk_onderzoek


 * Motivatie van het onderwerp uit wetenschappelijk onderzoek **

__**Onderzoek in België**__

**Pesten en geweld op school: handreiking voor een daadkrachtig schoolbeleid**

Het programma 'Pesten en geweld op school: handreiking voor een daadkrachtig schoolbeleid' vormt de wetenschappelijke basis van onze implementatie. Uit volgend programma kunnen we onderstaande vaststellingen maken.


 * Leerlingen én leerkrachten voelen zich beter wanneer het ‘klikt’ tussen hen. Vertrouwen, respect, dialoog en samenwerking zijn kwaliteiten die in het schoolleven niet mogen ontbreken. Leerkrachten bekijken jongelui doorgaans ook met een positievere bril dan de doorsnee volwassene.
 * Vakspecialisten uit verschillende hoeken laten verstaan dat een kleine groep leerlingen voor ernstige problemen zorgt: ‘Gemiddeld liggen de prevalentiecijfers van ernstige agressie en regelovertreding tussen 5 en 10%’, aldus Hans Grietens. Onderzoekers van het JOP (Jeugd- onderzoeksplatform) laten op hun beurt verstaan dat er geen indicaties zijn om te beweren dat de jeugdcriminaliteit zou toenemen.
 * Er is echter geen eenduidige definitie van probleemgedrag, agressie en pesten. Dit zorgt voor onenigheden tussen leerkracht en leerling, een leerling ziet zijn of haar gedrag misschien niet als geweld of pestgedrag.
 * Naarmate leerlingen ouder worden, daalt het aantal pesterijen. Pestgedrag piekt rond het twaalfde levensjaar (tussen 10 en 14 jaar); voor cyberpesten ligt de piek later, namelijk rond 15 jaar (tussen 12 en 17 jaar). Meisjes en jongens zijn min of meer elkaars gelijken als het op pesten aankomt. Meisjes pesten weliswaar subtieler (roddelen, uitsluiten, negeren, neerbliksemen); pestgedrag bij jongens springt meer in het oog.
 * Daarnaast bestaat er een verband tussen het niet vlekkeloos verlopen van de schoolloopbaan (over- zitten) en het stellen van ernstiger delinquent gedrag (geweldpleging, wapendracht, diefstal, ...). Bij de kleine groep die meer en ernstiger delicten pleegt, valt op dat deze jongeren gemiddeld een negatiever toekomstperspectief hebben; drugsdealende jongeren en zij die een wapen bij zich dragen, worden gekenmerkt door een eerder negatief zelfbeeld.
 * De onderzoekers stelden vast dat leerlingen van het DBSO meer delinquent gedrag stelden dan leerlingen in het BSO en TSO; ASO-leerlingen toonden zich het ‘braafst’.


 * Hoe groot is het pestprobleem? **

In het viWTA-onderzoek beweert 56,7% van de bevraagde jongeren de afgelopen drie maanden het slachtoffer te zijn geweest van een of andere manier van pesten. 49,3% geeft toe te hebben gepest en 78,6% van de leerlingen zegt dat hij/zij, de afgelopen drie maanden, getuige was van pestgedrag. Rekening houdend met alle eerder beschikbare cijfers ziet het er naar uit dat nog steeds drie tot acht procent van de Vlaamse jongeren het slachtoffer zijn van ernstige pesterijen.


 * Gevolgen van pestgedrag: **

Volgehouden, intensief pestgedrag zorgt ervoor dat slachtoffers te maken krijgen met overmatige stress (het posttraumatische stresssyndroom). Dit verstoort de hersenwerking en verklaart waarom ze anders en overgevoelig reageren. Hun slachtofferschap hangt sa- men met een gebrek aan (zelf)vertrouwen.


 * Hoe groot is het geweldprobleem: **

Eerder criminologisch onderzoek wees het al uit: het overgrote deel van het regelovertredend gedrag bij de doelgroep van 14- tot 25-jarigen is leeftijdsgebonden; met uitzondering van zwartrijden piekt het voor de leeftijd van achttien jaar, nadien loopt het sterk terug. Jongens plegen over het algemeen meer delicten dan meisjes.

Na het onderzoek werden belangrijke beleidsaanbevelingen gegeven om het pest- en geweldprobleem binnen een school aan te pakken: Het is belangrijk dat jongeren op een positieve manier in beeld worden gebracht (positieve beeldvorming stimuleren). • Leerkrachten en scholen moeten werk blijven maken van het respectvol omgaan met leerlingen, ook met de moeilijkste leerlingen. • Leerkrachten hebben er voordeel bij om constructief te reageren op lastig of problematisch leerlingengedrag.

Bovenstaand onderzoek gebruiken we als basis binnen ons implementatiemodel. Volgende onderzoeken verruimen onze wetenschappelijke blik echter nog meer.

**__Onderzoek in Nederland__**


 * Agressie en geweld in het onderwijs **

Belgische onderzoek naar agressie en geweld in het onderwijs en ten aanzien van ondersteunend personeel is onbestaand. In Nederland heeft men echter een grootschalig onderzoek gevoerd naar //‘Agressie en geweld in het onderwijs’//. Hiervoor werden 11 351 enquetes geanalyseerd die afgenomen werden bij Onderwijs Ondersteunend Personeel [OOP] en Onderwijspersoneel [OP]. Het onderzoek werd gevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in 2004.

**Doelstellingen van het onderzoek**

Het onderzoek had de volgende doelstellingen:
 * Het onderzoek dient in kaart te brengen in hoeverre onderwijsgevend en onderwijsondersteunend personeel (OP en OOP) in het primair- en voortgezet onderwijs geweld en agressie ervaart op school.
 * Het onderzoek levert zicht op de omvang en aard en oorzaken van agressie tegen onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel.
 * Daarnaast levert het onderzoek zicht op de gevolgen van agressie en geweld voor het onderwijs en voor leraren en onderwijsondersteuners persoonlijk. Daarmee ontstaat ook goed inzicht in de zwaarte van het probleem.
 * Tenslotte is ook gekeken naar oplossingen die scholen (kunnen) kiezen voor de bestrijding van agressie en geweld.

**De relevante conclusies voor ons actieplan**

> → //Algemeen is er in de scholen geen groot veiligheidsprobleem ivm het ondersteunend personeel. In ons geval is dit echter wel het geval.//
 * De overgrote meerderheid van het onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel voelt zich veilig op school. Er zijn in de veiligheidsbeleving slechts geringe verschillen tussen onderwijzend personeel en onderwijsondersteunend personeel

> → //Naast het gedrag van de leerlingen t.o.v. het ondersteunend personeel, is het gedrag van de ouders zeker ook belangrijk.//
 * Geweld en agressie tussen leerlingen onderling komt veel vaker voor dan geweld en agressie van leerlingen naar onderwijzend- en onderwijsondersteunend personeel. Geweld en agressie door ouders en collega’s naar onderwijzend- en onderwijsondersteunend personeel komt het minst vaak voor, maar als dit gebeurt dan heeft het veel meer impact op het personeel dan geweld en agressie van leerlingen.

> → //In alle scholen grijpen ondersteunend personeel minder snel in bij ongewenst gedrag van leerlingen. Dit is niet zo in onze behandelde school .//
 * Bij agressie en geweld grijpt het onderwijzend personeel meestal tot vrijwel altijd in. Dit geldt voor alle schooltypes. Hoewel ook de overgrote meerderheid van het onderwijsondersteunend personeel ingrijpt bij agressie en geweld, doet men dit, gemiddeld, toch iets minder frequent dan het onderwijzend personeel.

> //→ Onderwijs ondersteunend personeel zal veel minder vaak een gesprek achteraf hebben met de betrokken leerlingen. Ook het inlichten van de ouders of het uit de klas sturen doen zij veel minder dan de leerkrachten. Dit wijst erop dat ondersteunend personeel veel minder mogelijkheden heeft hiertoe en geen, ‘stok achter de deur heeft’. Dit probleem stelt zich ook in de door ons besproken school.// > → //Enerzijds zal in onze implementatie het opstellen van concrete regels belangrijk zijn en anderzijds moet het onderwijzend personeel hier ook bij betrokken worden. Dit zodat de leerkrachten en het ondersteunend personeel op één lijn zitten.// > → //Het betrekken van ouders is vrij belangrijk, daarom zullen we hen in de implementatie zeker ook proberen betrekken.// > → //Het betrekken van het personeel zal centraal staan binnen ons opzet. Externe trainingen echter zullen achterwege gelaten worden wegens de hoge kostprijs hiervan.// > > >
 * Bij verbale agressie wijst het onderwijzend- en het onderwijsondersteunend personeel leerlingen in bijna alle gevallen mondeling terecht.
 * [[image:Tabel_wijze_van_ingrijpen.jpg]]
 * Uit de groepsgesprekken is naar voren gekomen dat bij de aanpak van agressie duidelijke regels, afspraken en structuur belangrijk zijn, inclusief het bevorderen van de vaardigheden van teamleden om elkaar op het handhaven van die regels aan te spreken. Er is alleen een succesvolle aanpak van agressie indien er één lijn wordt getrokken door het onderwijzend personeel, en door het onderwijsondersteunend personeel. Een belangrijk knelpunt betreft de eenduidigheid waarmee regels worden uitgelegd en toegepast.
 * Het betrekken van ouders is volgens deelnemers aan de groepsgesprekken belangrijk bij het voorkomen en oplossen van agressie en geweld door leerlingen. Ouders zijn, echter, overdag vaak slechter bereikbaar dan vroeger.
 * Het is volgens deelnemers aan de groepsgesprekken belangrijk om ook het onderwijsondersteunend personeel te betrekken bij de preventie van agressie en seksueel geweld (inclusief trainingen), dit betaalt zich terug. Op scholen waar onderwijsondersteunend personeel niet bij de preventie wordt betrokken, dreigt gezagsverlies of motivatieverlies bij de onderwijs-ondersteuners.
 * De deelnemers aan de groepsgesprekken geven heel duidelijk aan dat steun door collega’s en de directie bij ingrijpen, van groot belang is voor een succesvolle aanpak van agressie en geweld.
 * Op vrijwel alle scholen wordt aandacht besteed aan manieren om goed met elkaar om te gaan en bestaan heldere regels met betrekking tot omgangsvormen. Andere preventieve maatregelen zijn minder vaak aanwezig.
 * Volgens de meerderheid van de respondenten zijn op hun school de volgende maatregelen //te weinig// aanwezig: het daadwerkelijk gebruik van een draaiboek voor het omgaan met agressie en geweld, voorlichting aan leerkrachten over preventie en/of effectief ingrijpen bij agressie en geweld, voorlichting aan ouders over de preventie van agressie en geweld en trainingen/workshops aan leerkrachten over preventie en/of effectief ingrijpen bij agressie en geweld.
 * Op de helft tot tweederde van de scholen zijn volgens de respondenten de volgende maatregelen //voldoende// aanwezig: fysieke maatregelen om agressie en geweld te voorkomen, hulpverleners (psychosociaal) voor leerlingen, geformuleerd beleid ter preventie van agressie en geweld, voorlichting aan leerlingen ter preventie van agressie en geweld.

__**Onderzoek in Amerika**__

**"Fighting for respect in urban high schools"**

In dit artikel wordt 'de crisis omtrent respect' onderzocht binnen twee stedelijke middelbare scholen. Deze crisis werd aangewakkerd tijdens gesprekken waaruit bleek dat de normatieve codes die binnen de school worden gehanteerd indruisten tegen de morele orde in de klas. Dit alles had tot gevolg dat bepaalde leerlingen en leerkrachten gingen vechten voor respect. In de klassen werd er voornamelijk gevochten om het dominante opvoedingsregime te beschermen.

De leerlingen zelf, bewogen zich op een soort 'continuüm' tussen enerzijds de heersende fatsoenlijkheid en anderzijds hun reputatie binnen de grootsteden waar zij vooral wedijveren om de macht in relaties met leeftijdgenoten. Het artikel sluit af met enkele aanbevelingen voor het oplossen van deze strijd op basis van schoolbrede hervormingsinspanningen. Op deze wijze tracht men te komen tot wederzijds respect tussen leerkrachten en leerlingen in stedelijke middelbare scholen.

Door dit artikel wordt duidelijk waar een mogelijke oorzaak van onvoldoende respect ten aanzien van leerkrachten en ondersteunend personeel kan liggen: leerlingen willen zich wel respectvol gedragen, maar zijn enorm beïnvloed(baar) door leeftijdsgenoten of 'peers' waardoor ze zich soms gedragen op een manier die indruist tegen een respectvolle houding. Dit fenomeen komt niet alleen in Vlaanderen voor, maar ook andere landen en zelfs werelddelen worden ermee geconfronteerd. Hierdoor blijkt het thema 'respect op school, geen voet om op te staan' erg noodzakelijk en actueel.

**Artikel:**

Hemmings, A. (2003). Fighting for respect in urban high schools. //Teachers college record, 105//, 416-437


 * "Show Me an Ounce of Respect" **

In dit artikel wordt RESPECT beschouwd als een concept dat de perceptie van jongeren en hun relatie tot de autoriteit van volwassenen uit hun omgeving beïnvloedt. Het artikel gaat voornamelijk over het concept autoriteit en maakt een vergelijking tussen de beleving van jongeren van autoriteit op school enerzijds en tijdens naschoolse activiteiten anderzijds. Naast autoriteit, kunnen een aantal conclusies met betrekking tot het concept RESPECT getrokken worden, die ook voor ons project van belang zijn.
 * Ten eerste blijkt dat er voor jongeren een verband bestaat tussen RESPECT en MACHT. Voor personen met macht en de mogelijkheid tot het uitdelen van sancties zal volgens hen meer respect getoond worden.
 * Ten tweede geven jongeren aan meer respect te tonen voor autoriteiten tijdens naschoolse activiteiten dan op school als gevolg van een geslotenheid van leerkrachten tegenover leerlingen. De jongeren ervaren namelijk dat leerkrachten veel minder open zijn over hun persoonlijk leven dan volwassenen in clubs,… waardoor zij de leerkrachten niet persoonlijk kennen. In het artikel wordt geconcludeerd dat respect tegenover de autoriteit van een volwassene gerelateerd is aan de kwaliteit van de relatie tussen de jongere en de volwassene. Respect moet worden opgebouwd, net zoals een relatie moet worden opgebouwd en dient als wederzijds beschouwd te worden.

**Artikel:** Deutsch, N. L., & Jones, J. N. (2008). “Show Me an Ounce of Respect”. Respect and Authority in Adult-Youth Relationships in After-School Programs. //Journal of Adolescent Research//, //23//, 667-688 (zie bijlage)

Terug naar de Beginanalyse