groep032012-verantwoording+thema

Naar de hoofdpagina __ SOCIALE EN EMOTIONELE EDUCATIE __ Sociale en emotionele educatie is belangrijk in een school zoals het BuSO Sint-Idesbald. Enkele projecten in verband met vakoverschrijdende thema’s (pesten, seksuele vorming,…) hadden weinig effect op de school. Hun leerlingen hebben namelijk té weinig basiswaarden meegekregen van thuis. Ze hebben bijvoorbeeld geen of nauwelijks respect voor elkaar of voor hun spullen en inzake conflicthantering schieten veel jongeren tekort. Om deze reden heeft de school dan ook geopperd om jongeren eerste een (minieme) basis van waarden mee te geven waarop men dan later hopelijk kan op verder bouwen. Wij kozen voor een aanpak waarbij gewerkt wordt aan de dynamisch-affectieve ontwikkeling van de leerlingen, aan hun sociale cognitie en aan hun sociale vaardigheden en competenties. Binnen de dynamisch-affectieve ontwikkeling werken we aan de zelfwaardering, de motivatie en attributie en de zelfcontrole van de leerlingen. Binnen de sociale cognitie pakken we we de kennis van de leerlingen van gevoelens, gedachten, wensen en intenties van zichzelf en de ander en perspectiefneming aan. Tot slot werken we binnen de sociale vaardigeden en competenties aan de verschillende relatievormen waar de leerlingen mee te maken krijgen.

Zelfwaardering is heel belangrijk voor het welbevinden van de leerlingen maar heeft eveneens een belangrijke impact op de motivatie van de leerlingen en hun attributiestijl. Attributie slaat op het toekennen van eigen lukken en mislukken aan bepaalde oorzaken (facturen binnen of buiten jezelf). Zelfwaardering heeft vooral te maken met hoe we over onszelf oordelen. Toch wordt ons zelfwaardegevoel niet alleen gevoed door hoe we onszelf zien maar is het ook afhankelijk van hoe anderen ons zien.
 * Dynamisch-affectieve ontwikkeling **
 * Zelfwaardering **
 * Dat zelfwaardering belangrijk is voor een mens, merken we aan het feit dat we onze eigen zelfwaardering ten allen tijde proberen te beschermen en indien we een te lage zelfwaardering verkrijgen ons zeer ongelukkig kunnen voelen.
 * De zelfwaardering en het zelfbeeld vormen samen het zelfconcept van iemand. Het zelfconcept slaat op het geheel aan denkbeelden dat iemand heeft ten aanzien van zichzelf. Zijn deze denkbeelden eerder "objectief", neutraal en beschrijvend, dan spreekt men van zelfbeeld. Uitspraken als "ik kan fietsen" en "ik kan tellen tot 10", vallen onder het zelfbeeld. Gaat het eerder om "subjectief" evaluerende uitspraken, dan wordt de term zelfwaardering gebruikt. Uitspraken als "ik kan al goed lezen" of "ik ben een goede voetballer" vallen onder de zelfwaardering.

Weet dat hij vergeetachtig is, en maakt daarom elke avond zijn boekentas klaar, met zijn agenda als controlemiddel. || Volgt bij een mogelijkheid tot kiezen de eigen voorkeur en laat zich niet door anderen beïnvloeden: bij het kiezen voor een bepaald werkstuk, je eigen voorkeur volgen, ook als alle anderen een ander werkstuk kiezen. || Attributie slaat op het toekennen van eigen lukken en mislukken aan bepaalde oorzaken. Sommige leerlingen hebben de gewoonte om mislukkingen toe te schrijven aan factoren binnen zichzelf. Deze attitude heeft vaak nefaste gevolgen voor de zelfwaardering van deze leerlingen. Andere leerlingen hebben dan weer een omgekeerde attributiestijl waarbij ze hun successen intern attribueren en hun mislukkingen toeschrijven aan externe factoren. Dit leidt tot een positieve zelfwaardering maar heeft ongunstige effecten op de motivatie.
 * **Ontwikkelingsdoelen** || **Concretiseringen en voorbeelden** ||
 * 1 De leerling houdt rekening met zijn mogelijkheden, beperkingen en overtuigingen. (SE 1) || Beseft dat hij niet sterk genoeg is om een zak cement van 50 kg alleen op te tillen en vraagt daarom hulp aan een klasgenoot.
 * 2 De leerling gaat om met gevoelens van onmacht en toont in concrete situaties voldoende zelfvertrouwen, gebaseerd op kennis van het eigen kunnen. (SE 2) || Weet dat iets hem zal lukken als hij de nodige inspanning levert en denkt daaraan als hij iets wil ondernemen:weet dat hij binnen een maand wel de 3000 meter zal kunnen uitlopen, als hij elke avond oefent. ||
 * 3 De leerling beschouwt een net haalbare taak als een uitdaging, legt zich niet neer bij iets wat niet lukt, maar probeert dat stap voor stap te veranderen. (SE 3) ||  ||
 * 4 De leerling ontwikkelt eigen voorkeuren en interesses en laat zich niet steeds beïnvloeden door deze van anderen. (SE 4) || Volgt zijn eigen voorkeur, ook als de anderen uit zijn omgeving andere voorkeuren hebben: je broer en vele vrienden voetballen graag, maar jij blijft bij jouw voorkeur “basketball”.
 * 5 De leerling ziet in dat je als mens voortdurend verandert en kiest werkpunten om zijn zelfontplooiing te bevorderen. (SE 5) || Weet dat hij nu meer weet en kan dan toen hij nog op de lagere school zat en beseft dat hij binnen een paar jaar nog meer zal weten en kunnen, als hij daar inspanningen voor levert: ik kan al zelfstandig een pantalon in mekaar zetten, maar er zijn klasgenoten die dit vlugger kunnen dan ik. Ik ben dus al op de goede weg, maar ik zal me toeleggen op het verhogen van mijn tempo. ||
 * 6 De leerling beschouwt iets nieuws als een kans om bij te leren en durft omgaan met nieuwe en complexe of moeilijke taken. (SE 6) || Voelt zich positief uitgedaagd door een nieuwe situatie: Natascha heeft nog nooit in een kinderdagverblijf een activiteit geleid. Tijdens de stage zal ze dit moeten doen. Ze ziet dit als een kans om bij te leren, als een kans om een nieuwe ervaring op te doen. Ze zet zich voor 100 % in,
 * maar ze houdt er rekening mee dat ze misschien fouten zal maken;
 * ze denkt ”oefening baart kunst”, “wie niet waagt, niet wint”;
 * ze gaat ervan uit dat ze van haar fouten kan leren. ||
 * 7 De leerling ziet het verband tussen zijn zelfbeeld en zijn resultaten. (SE 7) || Als je van jezelf denkt “ik ben niets waard”, (negatief zelfbeeld) dan heb je meer kans dat je er niets van terecht brengt. (theorie van de zichzelf vervullende voorspelling) ||
 * Motivatie en attributie **

Motivatie is essentieel voor de optimale ontwikkeling van de leerlingen. Motivatie kan beschouwd worden als de motor van het leren. Het is belangrijk om de motivatie positief te beïnvloeden en te veranderen om tot een optimale zelfrealisatie te komen. Wil zelf een lekke band herstellen, zelf de was doen, zelf eten koken. || Blijft opnieuw proberen als iets niet lukt, en blokkeert niet. || Positief omgaan kan zijn: Negatief omgaan kan zijn: Komt afspraken met vrienden na, heeft iets over voor zijn vrienden, doet zijn vrienden een plezier. ||
 * **Ontwikkelingsdoelen** || **Concretiseringen en voorbeelden** ||
 * 8 De leerling zoekt zelf de zin van een opdracht.(SE 8) || Ziet in dat het nuttig is om het werkhuis op te ruimen, omdat hij, en de anderen, daarna alles makkelijker terugvindt en weer meer plaats heeft. ||
 * 9 De leerling neemt verantwoordelijkheid op voor zijn gedrag. (SE 9) || Weet welke de regels zijn voor het opbergen van materiaal en houdt zich daaraan. ||
 * 10 De leerling werkt zelfstandig en vraagt slechts hulp als hij niet verder kan. (SE 10) || Begint zelfstandig aan het uitvoeren van een reeds ingeoefende opdracht en vraagt pas hulp aan de leerkracht als hij echt niet meer verder kan. (om dit te realiseren kan de leerkracht hier werken met het principe van de uitgestelde aandacht) ||
 * 11 De leerling is intrinsiek gemotiveerd, leergierig en leerbereid. (SE 11) || Probeert zelf iets uit, wil zelf iets doen, niet omwille van de punten, maar
 * omdat hij dit echt graag zelf wil kunnen,
 * om het plezier van het kunnen,
 * omdat hij onafhankelijk wil zijn.
 * 12 De leerling reageert adequaat op mislukkingen en successen. (SE 12) || Reageert blij als iets lukt, zonder euforisch te worden.
 * 13 De leerling legt een verband tussen zijn mislukken en zijn inspanning en zoekt hoe hij in de toekomst zijn inspanning kan verbeteren. (SE 13) || Ziet in dat hij te laat op school was doordat zijn ma de wekker niet gehoord heeft en hem daardoor niet heeft gewekt. Hij bedenkt dat hij een wekker zal vragen en die zelf zal gebruiken, omdat er met twee wekkers minder kans is dat hij zich zal overslapen. ||
 * 14 De leerling staat open om van anderen te leren. (SE 14) || Aanvaardt bruikbare oplossingen en werkmethoden van anderen. ||
 * 15 De leerling herkent zijn faalangst in taaksituaties en weet hoe er mee om te gaan. (SE 15) || Vorige week heeft Christophe de pudding laten aanbranden. De hele school heeft het geproefd. Christophe is bang dat dit hem deze week weer zal overkomen.
 * Aan de leerkracht vragen om een oogje in ’t zeil te houden, zodat deze week de pudding zeker niet aanbrandt.
 * Deze week extra aandachtig zijn bij het maken van de pudding. (blijven roeren en het vuur niet te hard zetten.)
 * Besluiten dat je nooit nog pudding zult maken. ||
 * 16 De leerling is bereid engagementen aan te gaan op het vlak van beroepskeuze, relaties, levensovertuiging en politieke opvattingen. (SE 16) || Spant zich in om de competenties nodig voor een gekozen beroep te verwerven, door steeds naar de les gaan, de opgelegde taken naar behoren af te werken, leerbereidheid te tonen.

Een realistische en positieve zelfwaardering en een goede motivatie en attributie gaat gepaard met een passende zelfcontrole. Zelfcontrole in het kader van de affectieve ontwikkeling is de mate waarin iemand erin slaagt zijn gevoelens af te stemmen op de eigen wensen. De leerling leert bewuster met gevoelens omgaan en leert ze te uiten op een voor hem zelf en zijn omgeving aanvaardbare wijze. Voor de leerlingen in OV 3 is zelfcontrole belangrijk zowel binnen de context van het sociale leven als voor het toekomstige beroepsleven.
 * Zelfcontrole **

Drinken tot je dronken wordt en daardoor de controle over jezelf verliezen kan een onaanvaardbare manier zijn om te tonen dat je blij bent met je goed rapport. ||
 * **Ontwikkelingsdoelen** || **Concretiseringen en voorbeelden** ||
 * 17 De leerling herkent situaties als bedreigend omdat ze hinderlijke of moeilijk controleerbare gevoelens oproepen. (SE 17) || Ze schelden me uit. Ik voel opeens een geweldige woede opkomen. Ik moet oppassen en mag me niet laten meesleuren in mijn opkomende woede. ||
 * 18 De leerling herkent bij zichzelf lichamelijke signalen van sterk opkomende emoties.(SE 18) || Herkent sterke spanning, verhoogde ademhaling en hartslag, een wee gevoel in de maag als mogelijke signalen van opkomende woede. ||
 * 19 Bij hinderlijke emoties in bedreigende situaties gebruikt de leerling passend hanteringsgedrag. (SE 19) || Gebruikt passend hanteringsgedrag (innerlijke spraak of zelfverbalisatie) bij hinderlijke emoties (vb. woede) in gevaarlijke situaties (ik alleen tegen vele anderen) om meer greep te krijgen op zijn emoties. Hij zegt tegen zichzelf: “Zover krijgen ze me niet. Ik laat me niet op stang jagen.” ||
 * 20 De leerling uit zijn gevoelens op een voor hemzelf en zijn omgeving aanvaardbare wijze. (SE 20) || Lachen, het goede nieuws vertellen, zingen kan een goede manier zijn om te tonen dat je blij bent met je goed rapport.

Ook sociale cognitie van belang in relaties met zichzelf en met anderen. De sociale cognitie omvat het reflecteren over de sociale werkelijkheid waarbij volgende dimensies onderscheiden kunnen worden: ‘theory of mind’, perspectiefneming en de sociaalcognitieve probleemoplossing. ‘Theory of mind’ houdt in dat de leerling weet heeft van en een opvatting heeft over gevoelens, wensen en gedachten bij zichzelf en de anderen. Perspectiefneming geeft de leerling de mogelijkheid om zich in te leven in de situatie van de ander door de gedachten, gevoelens en wensen van de anderen proberen af te leiden. Er bestaat een sterke verwevenheid tussen TOM en perspectiefneming. Drukt verbaal en/ of non-verbaal uit wat hij denkt en voelt bij de geschetste situaties. || Houdt er rekening mee dat iemand meestal blij is als je hem vraagt om samen een computerspel te spelen, maar niet als hij niet gestoord wil worden tijdens een spannende voetbalmatch. || Iemand die bij een eerste kennismaking erg onsympathiek overkomt, kan bij nadere kennismaking best meevallen. In de eetzaal is meester Jef heel streng, maar in de klas kan hij best een grapje verdragen. ||
 * Sociale cognitie **
 * Kennis van gevoelens, gedachten, wensen, intenties van zichzelf en de ander en perspectiefneming **
 * **Ontwikkelingsdoelen** || **Concretiseringen en voorbeelden** ||
 * 21 De leerling herkent bepaalde behoeften, verlangens, gedachten en bedoelingen. (SE 21) || Ik word gewond thuis gebracht. Moeder komt naar me toe met gefronste wenkbrauwen. Ze is bezorgd en wil helpen. ||
 * 22 De leerling kan in een niet-conflictgeladen situatie eigen indrukken, gevoelens, verlangens, gedachten en waarderingen uitdrukken. (SE 22) || Drukt met woorden, beweging, lichaamstaal, muziek, beeld uit wat hij voelt en denkt naar aanleiding van een gelezen of verteld verhaal, een geziene film.
 * 23 De leerling differentieert verschillende emoties en uitingen van emoties.(SE 23) || Houdt er rekening mee dat iemand kan wenen uit verdriet, maar ook uit blijdschap en zelfs uit woede. ||
 * 24 De leerling legt het verband tussen situaties - lichamelijke belevingen – gevoelens - erbij horende gedachten - aansluitend gedrag. (SE 24) || Als ze me uitschelden (situatie), dan begint mijn lip te trillen (lichamelijke reactie). Ik denk dan “ik laat me niet uitschelden” (gedachten). Ik scheld terug.(gedrag) ||
 * 25 De leerling houdt er rekening mee dat eenzelfde situatie verschillende gevoelens kan oproepen, zowel bij verschillende personen als bij eenzelfde persoon op verschillende tijdstippen. (SE 25) || Houdt er rekening mee dat zijn vriendin, in tegenstelling tot zichzelf, bang is van zijn hond.
 * 26 De leerling verplaatst zich in de gevoelens, gedachten of bedoelingen van een ander. (SE 26) || Bedenkt dat zijn vriendin ontgoocheld is omdat hij niet met haar mee gaat naar het winkelcentrum. ||
 * 27 De leerling geeft aan welke de gevolgen kunnen zijn van verschillen of gelijkenissen in gevoelens, gedachten of intenties. (SE 27) || Weet dat verschillen of gelijkenissen in gedachten, gevoelens en intenties kunnen leiden tot onenigheid, maar ook tot vreugde en plezier :
 * met twee iets voor hetzelfde meisje voelen, kan leiden tot jaloezie en ruzie.
 * met twee hetzelfde taartje willen als er maar één stuk meer is, kan leiden tot ruzie.
 * met twee zin hebben in een zwempartijtje, kan best prettig zijn. ||
 * 28 De leerling houdt rekening met de gedachten, wensen of gevoelens van een ander. (SE 28) || Denkt eraan om naar huis te bellen om te zeggen dat hij later zal zijn, zodat moeder en vader zich niet ongerust hoeven te maken. ||
 * 29 De leerling houdt er rekening mee dat eigenschappen en vaardigheden van een ander kunnen veranderen, dat zijn indruk van de ander kan veranderen, of dat iemand zich anders kan voordoen dan hij is. (SE 29) || Iemand die je een tijd niet meer gezien hebt, kan andere opvattingen, interessen, gewoonten hebben gekregen of ontwikkeld.

Als de leerlingen de voornoemde doelstellingen verworven hebben, kunnen ze ook beter worden in hun sociale vaardigheden en competentie. Deze aspecten zijn nauw verweven met elkaar en de verworvenheid van de ene competentie sterkt ook het verwerven van de andere competentie. De doelstellingen kunnen apart uitgewerkt worden, maar kunnen ook gecombineerd worden. Bij de sociaal-emotionele ontwikkeling zijn de sociale vaardigheden en de sociale competenties nauw met elkaar verbonden. Sociale vaardigheden slaan op het gedragsmatig correct kunnen uitvoeren van sociaal wenselijke handelingen. Het is daarbij van fundamenteel belang dat de relevante contextelementen herkend worden en dat in functie daarvan een gepaste sociale handeling gekozen wordt. Vanuit dit oogpunt geeft men tegenwoordig meer de voorkeur aan het begrip sociale competentie. Sociale competentie slaat immers op het gepast contextueel toepassen van de aangeleerde sociale vaardigheden. De leerlingen moeten een aantal begrippen en inzichten in het sociale domein verworven hebben en moeten eveneens een aantal sociale vaardigheden ter beschikking hebben, vooraleer zij deze kunnen toepassen in een bepaalde context. Sociale competentie veronderstelt dus sociale cognitie en sociale vaardigheid. Opent de deur voor iemand die zwaar beladen is. Helpt iemand een zware last dragen. Biedt spontaan aan om het bord te vegen. || Laat de klas netjes achter. || Geeft zelf leiding: zegt of toont bij een groepstaak wat de anderen moeten doen. Werkt onder leiding: voert bij een groepstaak uit wat de groepsleider zegt. || Op ongepaste wijze positieve kritiek geven: “Je lijkt minder dik in die rode jurk.” Op gepaste wijze negatieve kritiek geven: “Ik hou niet zo van de kleur van je jurk.” Op ongepaste wijze negatieve kritiek geven: “Je ziet er belachelijk uit met je rode jurk.” || Bazuint vertrouwelijke informatie niet rond, maar houdt dit voor zichzelf. || Verontschuldigt zich na een begane fout of misstap. Probeert na een begane fout of misstap de aangerichte schade of het aangedane verdriet te herstellen. Aanvaardt een sanctie na een begane fout of misstap. || Een leerling die steeds weerstand biedt, oefent zich in het volgzaam zijn, en omgekeerd. || Leidt uit lichaamstaal en verbale taal emoties af en benoemt deze. “Je ziet er verdrietig uit.” || Stelt zich zorgzaam op door voor zijn zieke oma de afwas te doen. ||
 * Sociale vaardigheden en competentie **
 * Relatievormen **
 * **Ontwikkelingsdoelen** || **Concretiseringen en voorbeelden** ||
 * 35 De leerling komt uit voor zijn mening en eist respect op voor zijn lichamelijke ontwikkeling en seksuele geaardheid. (SE 35) || Durft voor zijn seksuele geaardheid uitkomen. ||
 * 36 De leerling respecteert en waardeert de eigenheid van anderen. (SE 36) || Respecteert en waardeert dat sommige klasgenoten andere voorkeuren hebben. ||
 * 37 De leerling stelt zich dienstvaardig op en helpt anderen bij opdrachten en activiteiten. (SE 37) || Helpt bij het opruimen.
 * 38 De leerling gaat zorgzaam om met anderen, met andermans of gemeenschappelijk bezit. (SE 38) || Houdt het schoolmeubilair netjes en intact.
 * 39 De leerling stelt zich op een assertieve en beleefde wijze op. (SE 39) || Assertief: opkomen voor jezelf, zonder de ander in een hoekje te duwen. ||
 * 40 De leerling draagt verantwoordelijkheid bij een groepstaak, werkt onder leiding en geeft zelf leiding. (SE 40) || Verantwoordelijkheid dragen: zorgt ervoor dat bepaalde taken uitgevoerd worden, of voert dit zelf uit, volgens de regels van de kunst.
 * 41 De leerling formuleert op gepaste wijze positieve en negatieve kritiek. (SE 41) || Op gepaste wijze positieve kritiek geven: ”Je ziet er leuk uit vandaag.”
 * 42 De leerling stelt zich discreet op in een gezelschap en ten aanzien van vertrouwelijke informatie. (SE 42) || Plaatst zich niet steeds op de voorgrond.
 * 43 De leerling geeft ongelijk of onmacht toe, beluistert kritiek en leert eruit. (SE 43) || Geeft eigen onkunde, fout of mislukking toe.
 * 44 De leerling oefent zich in relatievormen die hij minder goed beheerst. (SE 44) || Een leerling die nooit de leiding neemt, oefent zich in het leiding nemen, en omgekeerd.
 * 45 De leerling houdt rekening met gewenste en ongewenste effecten in een interactie. (SE 45) || Bedenkt dat de anderen kunnen akkoord gaan met wat hij zegt, maar het kan ook zijn dat ze niet akkoord gaan. ||
 * 46 De leerling duidt zijn emoties, uit deze gepast en herkent en duidt andermans emoties. (SE 46) || Laat merken dat hij het op prijs stelt om een complimentje te krijgen.
 * 47 De leerling kiest bewust relatievormen, rekening houdend met contextelementen zoals de situatie en de partners. (SE 47) || Houdt zich op de achtergrond omdat hij met die situatie geen ervaring heeft.