022013-Lespakket



Het lespakket
De concrete uitwerken van ons project neemt de vorm aan van een lespakket bestaande uit vier onderdelen. Hieronder kan u een beschrijving vinden van elk van de vier lessen, elk met een uitwerking van didactisch materiaal, werkvormen, oefeningen en concrete leidraden voor de leerkracht.


 * Globale doelstellingen **

__Doelstellingen: __

1. Leerlingen weten wat respect en empathie betekenen. 2. Leerlingen realiseren zich dat er verschillende opvattingen en opinies naast elkaar kunnen bestaan. 3. Leerlingen hebben vaardigheden ontwikkeld in geweldloos communiceren en passen dit ook toe. 4. Leerlingen gaan in de toekomst op een respectvolle manier met elkaar om.

__Uitgangspunten: __

Centraal in dit lessenpakket staan 'Respect' en 'Empathie'. Respect is een lastig, moeilijk te omvatten begrip, zeker als een kader ontbreekt. Om een helder beeld te geven, beschrijven we hieronder een aantal uitgangspunten die aan de grondslag liggen van deze lesopdrachten. Er wordt hierbij vertrokken vanuit respect omdat wij dit als basisvoorwaarde zien. Vervolgens worden er richtlijnen gegeven voor opdrachten. In deze opdrachten worden zowel respect als empathie naar boven gehaald. Bij de uitvoering hiervan worden de leerlingen aan het denken gezet. Naar aanleiding van de uitkomsten, kunt u samen met de klas een eigen begrippenkader en visie ontwikkelen.

1. Respect is… De ander de ruimte geven, maar ook zelf die ruimte mogen innemen. Dat betekent dat je open staat voor de ander, hoe anders hij of zij ook is. Zelfrespect is minstens zo belangrijk, want hoe wil je zelf behandeld worden?

2. Respect is… Niet discrimineren. Er zijn verschillende gronden waarop mensen worden gediscrimineerd. - op geloof <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- op ras <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- op geslacht <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- op het feit dat hij of zij gehandicapt is <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- op leeftijd <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- op seksuele geaardheid

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">We zijn allemaal gelijkwaardig en we willen zelf ook als gelijkwaardig gezien worden.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">3. Respect is…Verdraagzaamheid. <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Wanneer je op een verdraagzame, open en vriendelijke manier met de ander omgaat, zul je merken dat je meestal zelf ook zo wordt behandeld.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Hieronder geven we een aantal suggesties om het thema respect en empathie een duidelijke plaats te geven in het klaslokaal. <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Deze activiteiten zijn niet per se bedoeld om iemands mening te veranderen, maar wel om te benadrukken hoe belangrijk het is om respect te tonen voor de verschillen van anderen en om een veilige, comfortabele leeromgeving te bevorderen voor alle leerlingen.


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">De eerste les…. “Wat is Respect? Wat is Empathie?” **

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Les 1 kan gebruikt worden voor begripsvorming bij de leerlingen. Met begripsvorming krijgen leerlingen een kader aangereikt waardoor ze in de volgende lessen beter kunnen werken rond het onderwerp. Door hen dit kader zelf te laten creëren, gaat het thema leven.

__<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">1. Respect __
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">U kunt ingaan op de betekenis van het logo van de Dag van Re:spect:

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het Re: komt van de Reply bij email: Reply respect. Respect geven is respect krijgen en vice versa. De verschillende lettertypes staan voor de veelzijdigheid van de samenleving; iedereen ziet er anders uit, maar iedereen zou respect moeten geven en krijgen. In hun lesboekje kunnen de leerlingen het logo personaliseren.

__<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Lessuggesties __

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Respect is geen vaststaand begrip. De inhoud die mensen eraan geven hangt sterk af van hun leeftijd, culturele achtergrond en sociale omstandigheden. Laat uw leerlingen in het woordenboek, een encyclopedie en/of op het internet op zoek gaan naar betekenissen van het woord respect. Vrij snel zal duidelijk worden dat respect een ‘containerbegrip’ is: er valt veel over te zeggen, maar een eenduidig beeld is lastig te schetsen. U maakt vervolgens een veld (op het bord of een groot vel papier) met woorden die betrekking hebben op het thema respect. Wat hoort er wel bij en wat niet? En waarom? Alle woorden bij elkaar geven het thema respect een kader en daaruit kan wellicht een definitie worden gedestilleerd. Deze definitie is de openingszin bovenaan de Respectmuur (hoekje of muur die kan worden ingericht).
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Zoektocht

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Mensen voelen zich meer verantwoordelijk voor regels die ze zelf hebben opgesteld. In het Wetboek van Respect komen de gedragsregels waarover uw leerlingen consensus hebben bereikt. Verdeel de klas in groepen met de opdracht om gedragsregels op te stellen. Dit kunnen regels zijn die thuis of op school gelden, maar ook, op het sportveld, op straat of in een winkel. De regels worden verzameld en klassikaal besproken. Tijdens deze bespreking laat u de leerlingen de woorden ‘niet’, ‘geen’ en ‘moeten’ uit de regels halen. Daarmee zijn de regels die je opstelt positief. Daarna wordt er gestemd en worden de beste regels (10) uitgekozen. De regels komen op een speciaal daarvoor ontworpen poster die wordt in de klas opgehangen, in de gang of in de lerarenkamer.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het Wetboek van Respect

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2. Empathie
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">'Respect is verdraagzaamheid', het is één van de uitgangspunten die in de inleiding werden besproken. Wanneer we spreken over verdraagzaamheid dan betekent dit ook het kunnen aanvaarden en accepteren van andere visies. Een factor die bijdraagt tot een grotere verdraagzaamheid is empathie, zich kunnen inleven in de gevoelens van de ander.

__<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Lessuggesties: __ <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Via een klasgesprek kan empathie worden besproken. Onderstaand is een test terug te vinden die kan dienen als aanzet om empathie in de klas te bespreken.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Weten de leerlingen wat empathie is?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Test die door de leerlingen kan gedaan worden om te kijken hoe empathisch zij zelf vinden dat ze zijn:

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Empathie is... de kunde of vaardigheid om je in te leven in de gevoelens van anderen. <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het zichzelf kunnen verplaatsen in anderen draagt bij tot het kunnen begrijpen van emoties van anderen en de communicatie met je medemens. Zonder empathie praat je langs elkaar heen of ontstaan er meningsverschillen. Empathie steunt ook op een goed 'lezen' of verstaan van verbale en non-verbale communicatieboodschappen van anderen.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">De tweede les… “Empathisch communiceren: de kracht van woorden” **

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Les 2 kunt u gebruiken om respect en empathie voelbaar te maken. Opkomen voor je eigen mening, maar ook luisteren naar die van de ander. Dat is een teken van respect voor elkaar.

**__<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">1. Respect __**
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Lessuggesties

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat leerlingen voorbeelden verzamelen uit hun eigen leven waarbij ze aangeven wat respect voor hen betekent, wie er respect voor elkaar zouden moeten hebben en voor wie zij zelf het meeste respect hebben. Laat hen voorbeelden geven waarvan zij vinden dat zij respectvol met anderen zijn omgegaan. Daarnaast kunnen ze ook voorbeelden zoeken van situaties waarin ze respectvol met zichzelf zijn omgegaan.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Praktijkvoorbeelden

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Voorbeelden: <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb meer zelfvertrouwen gekregen door……; <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb de hele week bewust gezond gegeten; <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb de lichten op mijn kamer uitgedaan toen ik wegging; <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb de kraan dichtgedraaid tijdens het tandenpoetsen; <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb mijn ouders geholpen in huis; <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb een vriend(in) verteld dat ik hem belangrijk vind; <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">- Ik heb iets vriendelijks gezegd tegen de caissière van de supermarkt;

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Ga daarna in op respectloos gedrag. Wanneer vinden zij dat ze niet echt op een respectvolle manier hebben gehandeld of behandeld zijn?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat de leerlingen zoeken naar manieren waarop je aan anderen duidelijk maakt dat je respect voor hen hebt. Dit kan in een klasgesprek, door hen even te laten nadenken (individueel of in groepjes) en dan op het bord of een groot blad te schrijven aan de respectmuur.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Hoe uit je respect?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat de leerlingen ieder twee ‘idolen’ kiezen, twee mensen voor wie zij respect hebben. Om een opsomming van filmsterren en artiesten te voorkomen, moet minstens één van de twee idolen uit de nabije omgeving van de leerling komen. Dat kan een familielid zijn, maar ook de buurman, de caissière van de supermarkt om de hoek of de wijkagent. Van beide idolen moet wel duidelijk zijn waarom ze zijn gekozen. Ze moeten vervolgens in een paar woorden aangeven waarom zij respect hebben voor deze personen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Idolen

__**<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2. Geweldloos communiceren **__
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Soms is het een kwestie van hoe je iets zegt, hoe je het communiceert. Het kan een enorm verschil maken terwijl de oorsprong verder hetzelfde blijft. De Fransen kennen het spreekwoord C'est la tone qui fait la musique, ofwel 'het is de toon die de muziek maakt'. Als je dat vertaalt naar woorden en communicatie kom je op de manier waarop je je boodschap over brengt.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Je hebt verschillende types mensen en die hebben verschillende communicatiestijlen. Zo heb je de botte eerlijkheid. Ze gaan prat op hun eerlijkheid en de manier waarop je die eerlijkheid communiceert is niet belangrijk, zo lang dat wat je zegt maar eerlijk en de "waarheid" is. Deze mensen gaan er vaak aan voorbij dat botte eerlijkheid behoorlijk kwetsend kan overkomen. Als je communiceert zonder rekening te houden met de gevoelens van anderen dan doe je met al je oprechte intenties omtrent eerlijkheid, een ander zwaar te kort doordat je totaal voorbij gaat aan het gevoel.

__<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Lessuggesties __

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2.1 Referentiekaders verschillen

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Toon onderstaande plaatjes aan de leerlingen en laat hen aangeven welke gevoelens deze bij hen oproepen. Het is de bedoeling dat de leerlingen hun persoonlijke mening geven over het betrokken plaatje, alles mag, het gaat om de eigen mening.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Oefening 1

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">a. Foto Salade <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">b. Foto Tattoos & piercings <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">c. Foto Rat <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">d. Foto Homokoppel

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Wat merken jullie? (Bedoeling is te komen tot de constatatie dat mensen verschillende gevoelens, ideeën, ervaringen kunnen hebben bij eenzelfde plaatje.) Doe nu de volgende oefening.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat de leerlingen per 2 groepjes vormen. <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Een van beiden neemt een huis in gedachten. De ander mag vijf vragen stellen om zich op basis van de antwoorden een beeld van het huis te vormen. Vervolgens tekent de vragensteller het huis dat hij zich op basis van de antwoorden voorstelt. Ook degene die het huis oorspronkelijk in het hoofd had, tekent het. Daarna vergelijken de leerlingen de getekende huizen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Oefening 2

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Bespreek met elkaar: <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">* Waar zitten verschillen in jullie tekeningen? <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">* Van welke ‘vanzelfsprekendheden’ zijn jullie kennelijk uitgegaan? <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">* Wat hebben deze ‘vanzelfsprekendheden’ te maken met jullie referentiekader?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Wat leren jullie uit deze twee oefeningen? => referentiekaders verschillen

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Zowel zender als de ontvanger hanteren elk hun referentiekader om informatie te filteren: men selecteert, kleurt en interpreteert de informatie op grond van de eigen socialisatie (waarden en normen), ervaringen, karakter, angsten en gevoelens. Referentiekaders bevatten ook heel wat vanzelfsprekendheden. Wat voor jou volkomen normaal is of routine is geworden, kan voor de ander totaal onbegrijpelijk zijn. <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het is belangrijk je bewust te zijn van je eigen referentiekader in je communicatie met anderen. Verschillende referentiekaders hebben is normaal en vormt op zich ook geen probleem, alleen kan soms wel zorgen voor botsingen in opinies en meningen.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2.2 Conflicten

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Bespreek: <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Net zoals bij respect, definiëren leerlingen het begrip conflict.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Wat is een conflict volgens jou?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat de leerlingen bespreken en discussiëren over hoe conflicten volgens hen tot stand komen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Hoe komen conflicten tot stand?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2.3 Innerlijke communicatie

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Het doel van deze oefening is dat je naar jezelf luistert en ontdekt welke emoties en gedachten een rol spelen tijdens je communicatie. Neem een situatie in gedachten (bijvoorbeeld een conflict) waarin je over iemand anders niet tevreden was. Misschien dat die persoon een negatieve uitspraak deed, het maakt niet uit. Laat de leerlingen voorbeelden aangeven.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Oefening

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">* Hoe heb je op deze situatie/ dit conflict gereageerd? <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">* Hoe reageerde de ander?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">1: wat dacht je? <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2: hoe voelde jij je? <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2: waarom voelde je je zo: waaraan had je behoefte? <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">3: heb je hierover gesproken met de ander? indien niet: waarom niet?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Nadenken over je eigen gevoelens en ervaringen kan je meer inzicht geven in hoe je reageert tegenover anderen, waarom je zo reageert, waarom een conflict is ontstaan en hoe je het bovendien kan oplossen.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">2.4 Waarneming of oordeel?


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Oefening: Lees onderstaande uitspraken en beoordeel of het een waarneming of oordeel is:

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">1 Mijn leidinggevende laat tijdens vergaderingen haar mening altijd van doorslaggevende invloed zijn. 2 Ik hoorde je zeggen dat ik te vaak afwezig ben. 3 Mijn ouders tonen hun emoties niet. 4 Marshall Rosenberg zei dat de enige manier om Geweldloos Communiceren te leren is oefenen, oefenen en oefenen. 5 Hij vindt dat de leerlingen niet goed opletten. 6 Hij fronste zijn wenkbrauwen toen ik het hem vertelde. 7 Ik zie dat jij teleurgesteld bent. 8 Ik heb het idee dat je boos op me bent. 9 Pff, hij is nonchalant zeg! Moet je kijken hoe hij eruit ziet!

Merk voor jezelf het verschil op tussen waarneming of oordeel. Hoe vaak oordeel jij in je uitingen? Zeg je ongemerkt dingen die je eigenlijk anders bedoelt?



“Jij doet ook nooit wat in het huishouden” “Je laat me ook nooit uitpraten” “Jullie hebben ook altijd wat aan te merken” “Het is ook nooit goed”

Vraag jezelf eens af hoe vaak dit gezegd wordt en hoe vaak “altijd” of “nooit” is. Altijd is echt altijd en nooit is echt nooit! Zijn die uitspraken waar? En wat voelt de ander als hij of zij dit hoort over zichzelf? Grote kans dat hij zich in de hoek gedrukt voelt en meteen in de verdediging schiet. Een dergelijk verwijt is de bron van alle conflicten. Wat doe je dan wel?

Om te voorkomen dat je behoefte omslaat in een verwijt en er een conflict ontstaat doe je het volgende:
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">zoek eerst uit hoe je je voelt; welk gevoel zit er onder de uitspraken die als verwijt naar buiten komen?
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">welke behoefte heb je waardoor je je zo voelt?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">-> Bepaal hoe je je behoefte kunt uiten zonder verwijt. Bijvoorbeeld: Als je zegt: “Jij luistert nooit naar me,” reageert de ander met: “Dat is niet waar!” of met: “Ik luisterde heel vaak en lang naar je, maar ik kan niet meer tegen jouw gezeur.” Soms laat iemand die laatste toevoeging subtiel weg, maar onuitgesproken klinkt het tegen-verwijt (je zeurt) dan toch luid en duidelijk door. Je hoort hier een ontkenning, een tegenaanval, en een tegen verwijt. Maar als je zegt: “Ik voel met niet gehoord,” kan de ander moeilijk zeggen dat dat niet waar is. Je kan niet tegen iemand zeggen: “Dat voel je helemaal niet!” Jouw gevoel kan niet ontkend worden. Een tegenaanval wordt op die manier onnodig en onmogelijk.

2.5 Empathisch reageren

Hieronder een aantal kapstokken in verband met empathie, die eventueel ook samen met de leerlingen gezocht kunnen worden/ kunnen aangevuld worden:

1. Je moet het niet eens zijn met de ander om empathie te kunnen geven. 2. Je kan enkel empathie geven als je je eigen behoefte om iets te zeggen (en gehoord te worden) (tijdelijk) kan parkeren. In conflictsituaties betekent dit dat je eerst jouw eigen gevoelens en behoeften dient te verkennen voor jij je kan focussen op die van de gesprekspartner. 3. Je aandacht is belangrijker dan de woorden je gebruikt. Soms zegt de luisteraar helemaal niets maar is hij des te meer gefocust op en met volle aandacht bij de behoefte(n) en de gevoelens van de andere.


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Oefening: Hoe reageer je op een empathische manier op onderstaande oordelen of verwijten?

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">! Ik vind je een echte luiaard! Ik moet hier alles alleen doen! ! Je manipuleert mijn woorden! Je verdraait alles in je eigen voordeel. ! Ik doe hier blijkbaar niets goed voor je! Ik begrijp niet waarom je me niet ontslaat! ! Je bent een ouderwetse slavendrijver! ! Je doet zo uit de hoogte… als je denkt dat je op die manier iets van me gedaan krijgt…


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">De derde les…“Respect in en voor de samenleving” **

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">In les 3 kan ingegaan worden op de betekenis van samenleven. Over een aantal fundamentele waarden kan niet worden onderhandeld: vrijheid van meningsuiting, scheiding van kerk en staat, verdraagzaamheid en beleefdheid. Tegelijkertijd heb je als burger de vrijheid je eigen normen en waarden te ontwikkelen. Hoe brengen we vrijheid en afspraken met elkaar in evenwicht?

__**<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Lessuggesties **__

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat de leerlingen voorbeelden geven van normen en waarden binnen de samenleving. Hetzelfde doen zij met regels.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Voorbeelden verzamelen

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Bij deze opdracht moeten de leerlingen nadenken over bepaalde aspecten van respect. Het is van belang dat ze zich kunnen voorbereiden. Zo hebben ze voldoende tijd om hun stelling te formuleren en kunnen ze er écht over nadenken. Het is ook de bedoeling dat de kinderen goed luisteren naar de ander en proberen zich in hen te verplaatsen. Om dit te stimuleren kunt u leerlingen per groep de ene keer vóór een stelling laten zijn en na de helft van de tijd, er tégen. Als leerkracht fungeert u als gespreksleider. Verdeel de klas in groepjes van maximaal vijf leerlingen en geef hen een half uur om zich voor te bereiden (of geef het op als huiswerk de dag ervoor). Binnen de groepjes worden voor- en tegenstanders gekozen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Stellingen

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">De leerlingen worden in een aantal groepen verdeeld. Deze groepen zijn verantwoordelijk voor het inbrengen van artikelen uit kranten en tijdschriften. Bij elk van de artikelen wordt een Respect- of de Respectloos-banier geplakt. In een klassengesprek over het artikel wordt de keuze voor de banier toegelicht. (Er kan ook voor gekozen worden om elke les één artikel te bespreken.)
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">De Respectknipselkrant

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Discriminatie: Discriminatie staat een pluriforme en democratische samenleving in de weg, waarin ieder mens als uniek individu wordt gezien en gelijk wordt behandeld. (Rassen)discriminatie komt helaas veel voor. Wereldwijd, maar ook in ons eigen land. Mensen worden gepest, geslagen, vernederd, gediscrimineerd of, erger nog, vermoord omdat ze anders zijn dan anderen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Onderwerpen waarover gepraat kan worden

Vandalisme: Geweld is niet uitsluitend tegen medemensen gericht. Ook geweld tegen materiële zaken is een vorm van geweld. Denk hierbij aan het omtrappen van tuinhekjes en volle afvalbakken, het ingooien van ramen, autospiegels van auto’s af schoppen, het in brand steken van gebouwen, etc...

Verbaal geweld: Schelden doet geen pijn, luidt het oude gezegde. Maar is dat wel zo? Schelden is een vorm van verbaal geweld en kan een grote impact hebben op de gemoedstoestand van anderen. Schelden is kwetsend. Er wordt gescholden in bussen en trams, op school en op straat. Massale scheldkanonnades komen ook voor. Denk bijvoorbeeld aan de spreekkoren in het voetbalstadion. Wanneer deze gericht zijn tegen bijvoorbeeld de moeder of de vriendin van een speler of tegen de scheidsrechter, kan dit echt kwetsend zijn.

Zinloos geweld: Lichamelijk geweld is zeer bedreigend en kan resulteren in een dodelijke afloop. De afgelopen jaren waren er verschillende incidenten waarbij door zinloos geweld dodelijke slachtoffers vielen. Ook het gooien van stenen vanaf een viaduct is een vorm van zinloos geweld. Behalve dat het schade aan auto’s veroorzaakt, is er groot gevaar voor de inzittenden. In januari 2005 kreeg een jonge vrouw een steen door de voorruit op haar hoofd. Ze raakte ernstig gewond en overleed in het ziekenhuis. Ook na dit incident zijn er nog meldingen geweest van stenengooiers.

Psychisch geweld: Pesten komt veel voor en is een vorm van psychisch geweld. Maar er zijn ook andere voorbeelden van psychisch geweld, die moeilijker zijn te constateren. Mensen kunnen zo worden gemanipuleerd of onder druk gezet dat ze daarvan schade ondervinden. Zo kan er bijvoorbeeld een gebrek aan zelfvertrouwen ontstaan en een laag gevoel van eigenwaarde. Allerlei angsten zijn het gevolg, zoals straatvrees en verlatingsangst of zal het moeite kosten om vertrouwensrelaties op te bouwen.

Nabespreking van de eerste lessen… De leerlingen hebben na de eerste lessen een duidelijk beeld van respect in verschillende vormen gekregen. In een klassengesprek kunt u alles nog eens op een rijtje zetten en kunnen de kinderen zelf bedenken welke bijdrage zij kunnen leveren aan het uitdragen van respect.


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 150%;">De vierde les…“Respect creatief uitwerken” **

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">In de vierde les kunnen de leerlingen creatief aan de slag gaan met opdrachten om respect verder uit te dragen.

__**<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Lessuggesties **__

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Een krant maak je niet voor jezelf, maar voor anderen. Bijvoorbeeld voor de andere kinderen van de school, of je ouders, broertjes, zussen en overige familieleden. De leerlingen bedenken van tevoren welk nieuws en welke verhalen de respectkrant gaat brengen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Respectkrant

Bijvoorbeeld <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Leerlingen die een krant willen maken, kunnen veel leren van een echte redactie van bijvoorbeeld de plaatselijke krant. Wellicht kan deze redactie ook een helpende hand bieden bij het redigeren en drukken van de respectkrant. De leerlingen zouden ook een lokaal TV station kunnen benaderen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Interviews met mensen die ze belangrijk vinden ( de directeur, een vader en een moeder, een agent op straat, een sporter, een journalist van een dagblad of van een buurtkrant, iemand die vrijwilligerswerk doet, iemand die door zijn of haar werk respect afdwingt)
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Bijbehorende foto’s
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Cartoons over respect;
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Een respectenquête;
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Interview met Burgemeester of Wethouder over zaken die met respect te maken hebben;
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Een verslag over wat medeleerlingen vinden van alle aandacht voor respect;
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Een column, bijvoorbeeld van een respectcoach;
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">De meest respectvolle persoon die ze kennen met uitleg en een foto;

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Laat leerlingen respectacts opvoeren, of laat hen een clip/videofilmpje, een respecttune, een gedicht, slogans of een opstel maken. Deze stellen ze dan voor aan de rest van de klas (als er verschillende groepjes zijn) of andere klassen.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif; font-size: 120%;">Suggesties