groep122013lerennoteren

= Initiatief rond leren noteren =

Uit de interviews is gebleken dat leerlingen dikwijls moeilijkheden ondervinden met het noteren van leerstof. Leerlingen trachten alles wat de leerkracht zegt letterlijk op te schrijven, maar dan geraken ze hopeloos achterop. Ze schrijven bijvoorbeeld geprojecteerde slides letterlijk over, terwijl ze de slides ter beschikking hebben/krijgen. Bovendien zien leerlingen weinig onderscheid tussen belangrijke zaken, voorbeelden en anekdotes ter illustratie. Ze schrijven alles door elkaar zonder hier enige structuur in aan te brengen en wanneer ze thuis de leerstof moeten studeren zien ze door het bos de bomen niet meer. Het nemen van notities is een complexe vaardigheid, die leerlingen stap voor stap moeten aanleren. Wanneer leerlingen notities nemen, verzamelen ze nieuwe schema’s in het geheugen en worden deze schema’s geordend. Uit onderzoek blijkt dat het nemen van notities resulteert in een groot leereffect op voorwaarde dat er niet letterlijk genoteerd wordt en dat men veel notities neemt. Bovendien zijn notities ‘work in progress’: notities genomen in de les, worden best achteraf thuis verder verfijnd en uitgewerkt. Kortom, notities zijn het ideale uitgangspunt voor het leren van een toets of examen. Leerkrachten kunnen hun leerlingen helpen bij het aanleren van deze vaardigheid. Dit doen ze door een basisschema aan te reiken aan het begin van een les/hoofdstuk. Dit kan een inhoudsopgave zijn, een concept map of een beschrijvend overzicht van de inhoud. Om de leerlingen te helpen bij het maken van notities en het instuderen van hun lessen, hebben wij een handig schema gemaakt. De bedoeling is dat de leerkrachten en leerlingen van alle vakken en klassen met het schema aan de slag gaan. Dit schema dient dus in de hele school gebruikt te worden (op schoolniveau), maar dient op klasniveau geïmplementeerd te worden. Hoe werkt dit schema concreet? Begin van dit schema is de linkerkant, de leerdoelen. De leerkracht geeft bij het begin van elk hoofdstuk de leerdoelen mee aan de leerlingen. Zo kunnen de leerlingen exact te weten komen wat van hen verwacht wordt nadat dit hoofdstuk werd behandeld. Bovendien zouden de leerlingen op deze manier beter voorbereid moeten zijn op mogelijke toets- en/of examenvragen. De leerdoelen worden, net zoals op de lesvoorbereidingen van de leerkracht, uitgesplitst in de componenten kennen en kunnen, vandaar de twee aparte kaders aan de linkerkant. De vragen ‘Wat moeten we kunnen?’ en ‘Wat moeten we kennen?’ komen klassiek telkens terug wanneer een leerkracht een toets aankondigt. Wanneer dit schema consequent toegepast wordt, hebben de leerlingen dus van elk hoofdstuk een handig overzicht van wat ze moeten kennen en wat ze moeten kunnen en hoeven ze deze vragen niet meer te stellen.

Het resterende deel van dit schema dient niet op voorhand, maar in de loop van de lessen te worden ingevuld door de leerlingen, met begeleiding van de leerkracht. In het midden van het schema komt de essentie van het hoofdstuk. In elk vak komen bepaalde kernbegrippen of vakterminologie aan bod. Het is de bedoeling dat wanneer de leerkracht stilstaat bij een belangrijk begrip, hij of zij de leerlingen aanmaant om het schema erbij te nemen en dit begrip te noteren. Bij deze begrippen dient geen definitie geschreven te worden. De definities van begrippen worden reeds uitvoerig besproken in de les. Eventueel kan bij het begrip wel een paginaverwijzing geschreven worden zodat leerlingen snel de uitleg van het begrip kunnen terugvinden. Aan de rechterkant van het schema is er plaats voorzien voor een foto, afbeelding of tekening. Visuele representaties zijn namelijk erg belangrijk voor het onthouden van de leerstof. Een foto kan nuttig zijn voor vakken als aardrijkskunde en geschiedenis, terwijl men bij wiskunde of wetenschappelijke vakken eerder een tekening zal maken. Voorbeelden van visuele representaties zijn een landschapskenmerk, een schilderij, een foto van een bepaalde persoon, een vierkant, een tekening van de stelling van Pythagoras, een tekening van een plantencel… Rechts onderaan tenslotte bevindt zich een kader dat ingevuld kan woorden naargelang de specifieke inhoud van het vak. Bij geschiedenis denken we hierbij bijvoorbeeld aan belangrijke data en personen, bij taalvakken aan grammaticaregels en bij wiskunde aan formules.

Dit schema kan in alle graden en leerjaren gebruikt worden, enkel de sturing en begeleiding van de leerkracht zal afnemen, naarmate de leerling in een hoger jaar zit. In de eerste graad zal de leerkracht zelf bepalen wat de leerdoelen zijn, in de derde graad kan het een goede oefening zijn de leerlingen zelf te laten na gaan wat ze zouden moeten kennen en kunnen. Leerlingen derde graad kunnen in veel gevallen ook zelfstandig de rest van het schema aanvullen, leerkrachten eerste graad kunnen ervoor opteren het hele schema zelf in te vullen en aan de leerlingen te overhandigen als ondersteuning bij de leerstof. We pleiten er evenwel voor om leerlingen zoveel mogelijk te betrekken bij het invullen van dit schema. Wanneer leerlingen actief met dit schema werken, verwerken ze de geziene leerstof nogmaals, maar op een andere manier. Dit komt de verankering van de leerstof in het langetermijngeheugen ten goede. In het vierde jaar, het jaar waarop ons project zich focust, is het in ieder geval de bedoeling dat leerlingen op het einde van het schooljaar het schema volledig zelfstandig kunnen invullen, dit in functie van de overgang naar de 'zelfstandige' derde graad. Doorheen het schooljaar in het vierde jaar zullen de leerlingen dus steeds een groter deel van het schema alleen invullen, met supervisie en controle nadien van de leerkracht. Om alles wat concreter te maken, hebben we zelf een voorbeeld uitgewerkt voor geschiedenis vierde jaar ASO. Een van de onderdelen van de leerstof zijn de ontdekkingsreizen. Het hoofdstuk waarop het uitgewerkte schema betrekking heeft, schets een aantal wetenschappelijke ontdekkingen (betere kaarten en nieuwe zeevaarttechnieken) die voor een sprong voorwaarts zorgen en de ontdekkingsreizen mogelijk maken. Het hoofdstuk behandelt ook de reizen van de Portugezen over Afrika naar Indië en de Spaanse ontdekkingen in Amerika. Aan dit hoofdstuk worden een drietal lessen besteed. De school maakt gebruik van het handboek Historia 4, dit werd dan ook als basis genomen voor het uitwerken van het schema.

Het is echter ook belangrijk dat leerlingen gaandeweg een eigen systeem ontwikkelen voor het nemen van notities, hiervoor kunnen ze zich baseren op de brochure ‘Leren Noteren, Studietips en Mondelinge Examens’. Enkel wanneer een leerling zich goed voelt bij een bepaalde methode, deze goed kan gebruiken en het nut ervan in ziet, zal het nemen van notities ook voordelen opleveren. Een onderdeel van het nemen van notities is het gebruik van afkortingen. In de brochure staat een lijst van mogelijke afkortingen. Essentieel is wel dat deze lijst geen dode letter blijft, maar door leerkrachten en leerlingen gebruikt wordt. Wanneer leerkrachten zelf deze afkortingen gebruiken in presentaties, bordschema’s, cursussen… zullen leerlingen deze gaandeweg overnemen. Een aantal voorbeelden van vaak gebruikte afkortingen die in de brochure naar voor komen zijn de volgende:
 * //**nt**// || niet || //**gn.**// || geen ||
 * //**N.B.**// || nota bene || //**T.B.**// || Te bewijzen ||
 * //**bv.**// || bijvoorbeeld || //**exp.**// || experiment ||
 * //**m.a.w.**// || met andere woorden || //**w°**// || wordt/worden ||
 * //**vgl.**// || vergelijk || //**m.b.t.**// || met betrekking tot ||
 * //**<**// || minder dan/ is afgeleid van || //**≠**// || verschillend van ||
 * //**!**// || pas op, belangrijk ||  || parallel met, vergelijkbaar met ||
 * **>** || meer dan || **==>** || daaruit volgt ||

Terug naar geïmplementeerde programma's

Terug naar de startpagina

__**Bronnen**__:

De Deygere, R., De Wever, F., Ducheyne, F., Dupon, W., Smits, W., Vandepitte, P., ... Vankeersblick, J. (2007). //Historia 4//. Kapellen: Uitgeverij Pelckmans//.// De Deygere, R., De Wever, F., Ducheyne, F., Dupon, W., Smits, W., Vandepitte, P., ... Vankeersblick, J. (2007). //Historia 4 Werkboek//. Kapellen: Uitgeverij Pelckmans//.// Valcke, M. & De Craene, B. (2010). Notities nemen. In M.Valcke (Ed.), //Onderwijskunde als ontwerpwetenschap// (pp. 196-198). Gent: Academia Press.

= =